Πότε οἱ χριστιανοὶ ὀνομάστηκαν χριστιανοί; Γιὰ πρώτη φορὰ στὴν Ἀντιόχεια οἱ πιστεύοντες στὸν Ἰησοῦ Χριστὸ ἐγκατέλειψαν τὰ ἰουδαϊκὰ ὀνόματα: Ναζωραῖοι, Γαλιλαῖοι καὶ ὀνομάστηκαν χριστιανοί, ὅπως μᾶς πληροφορεῖ ὁ Εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς στὶς Πράξεις τῶν Ἀποστόλων…
Ἀδυσώπητος εἶναι αὐτὸς ποὺ δὲν δείχνει ἔλεος, ποὺ εἶναι ὑπερβολικὰ σκληρός, ὁ ἀμείλικτος, ὁ ἀνελέητος: σκληρὴ καὶ ἀδυσώπητη πραγματικότητα, ἀδυσώπητος πόλεμος/ ἀγῶνας . Ὁ ἀδυσώπητος ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ τῶν πολυεθνικῶν δὲν ἔχει ἠθικοὺς κανόνες.
Ὅποιου ὁ νοῦς εἶναι μολυσμένος ἀπὸ τὰ πάθη τῆς ἀτιμίας καὶ τρέχει νὰ φαντασθῇ μὲ τὴν διάνοια τὶς θεῖες ἔννοιες ἀποστομώνεται μὲ ἐπιτίμιο, διότι δὲν καθάρισε πρῶτα τὴν διάνοιά του μὲ τὶς θλίψεις, οὔτε ὑπέταξε τὶς ἐπιθυμίες τῆς σάρκας, ἀλλὰ ἔτρεξε νὰ βαδίζῃ μία ὁδό, ἡ ὁποία εἶναι γεμάτη ἀπὸ γνόφο,….
Τῶν πρωτοκορυφαίων Ἀποστόλων Πέτρου καὶ Παύλου σήμερα. Στὸ ἀποστολικὸ ἀνάγνωσμα ἀκούσαμε τὸν Ἀπόστολο Παῦλο νὰ λέῃ: «Καὶ γιὰ νὰ μὴν ὑπερηφανεύωμαι γιὰ τὶς πολλὲς ἀποκαλύψεις, μοῦ ἐδόθη ἕνα ἀγκάθι στὸ σῶμα, ἕνας ἄγγελος τοῦ Σατανᾶ, γιὰ νὰ μὲ ραπίζῃ».
Γωνιά της Γλώσσας 112 – Γεωργίου Ἰ. Βιλλιώτη: Νικηφόρος Βρεττάκος – Ἔξοδος
Τὸ ρῆμα «πάλλω» «σείω, κραδαίνω τὰ ὅπλα πρὶν ἀπὸ τὴν ρίψη τους» συνδέεται ἐτυμολογικὰ μὲ τὸ ρῆμα «πελεμίζω» («κουνῶ», «τραντάζω») καὶ τὸ οὐσιαστικὸ «πόλεμος». Τί γινόταν στοὺς πολέμους; Κραδαίνονταν τὰ ἀκόντια. Καὶ ὁ «παλμός»,…..
Τὸ παλληκάριον εἶναι ὑποκοριστικὸ τοῦ «πάλληξ». Ὁ πάλληξ ἦταν ὁ νεαρός, μικρότερος τοῦ ἐφήβου. Στὴν μεσαιωνικὴ ἐποχὴ ἀπέκτησε τὴν σημασία «νεαρὸς σύντροφος πολεμιστῆ» καὶ συνεκδοχικὰ γενναῖος
Διάβαζα τὴν «Φωνὴ τοῦ Κυρίου» καὶ βλέπω τὸ Ἅγιο Πνεῦμα μὲ πεζὸ γράμμα. Ἔχει γίνει τῆς μόδας νὰ γράφεται σὲ κείμενα θεολογικοῦ περιεχομένου τὸ «Ἅγιο Πνεῦμα» μὲ πεζὸ α μὲ τὴν λογικὴ ὅτι τὸ «ἅγιο» εἶναι προσδιορισμός.
Σίγουρα θὰ ἔχετε συναντήσει τὸ παλ*κάρι μὲ τὶς ἑξῆς γραφές: παλικάρι, παλληκάρι καὶ παληκάρι. Τὸ παλικάρι μὲ ι εἶναι θῦμα τοῦ ἁπλογραφικοῦ ὁδοστρωτῆρα·
Ὅπως γράψαμε καὶ στὸ προηγούμενο γλωσσικὸ σημείωμα ἡ ρίζα τοῦ ρήματος «πέλομαι» εἶναι πολὺ παραγωγική. Ποιός δὲν ἔχει ἀναπολήσει ἀγαπημένα πρόσωπα, ὄμορφες στιγμές, τὰ παιδικά του χρόνια, τὴν πατρίδα του, ἂν εἶναι ξενιτεμένος.
Πολὺ παραγωγικὸ τὸ ρῆμα «πέλομαι». Ἀπὸ δημοσιογραφικὸ κείμενο ἀντλήσαμε τὴν ἀκόλουθη περίοδο λόγου: «μεγάλες ποσότητες ἀργοῦ πετρελαίου ἐπιπολάζουν στὸ σημεῖο ποὺ προσάραξε τὸ τάνκερ μὲ ἀποτέλεσμα νὰ προκληθῇ τεράστια οἰκολογικὴ καταστροφή».
Σὲ προηγούμενα γλωσσικά μας σημειώματα ἔχουμε ἀσχοληθῆ μὲ τὰ ὁμόρριζα τοῦ ρήματος «πέλω», τοὺς πόλους, τὴν πόλωση, τὸν κύκλο, τὶς Κυκλάδες. Σήμερα θὰ μιλήσουμε γιὰ τὰ ἔπιπλα· ἡ ἱστορία τους εἶναι τόσο παλιά, ὅσο καὶ ὁ πολιτισμένος κόσμος.
Μιὰ καὶ γράψαμε γιὰ τὴν συνευδοκία, τὴν ἀπὸ κοινοῦ ἐπιδοκιμασία νὰ περάσουμε στὴν ἀντίπερα ὄχθη, τὴν ἀπαρέσκεια (ἀπὸ τὸ ρῆμα ἀπαρέσκω· ἀπὸ καὶ ἀρέσκω). Ὅταν θέλουμε νὰ ἐκφράσουμε ἕνα δυσάρεστο συναίσθημα ποὺ προέρχεται ἀπὸ κάτι ποὺ μᾶς ἐνοχλεῖ ἐκδηλώνουμε τὴν ἀπαρέσκειά μας.
Πολλοί, ἴσως οἱ περισσότεροι, θὰ γελάσουν μὲ τὴν πρόταση ποὺ θὰ κάνουμε σήμερα. Ἡ ἀγάπη μας γιὰ τὴν γλῶσσα μᾶς ὁπλίζει μὲ παρρησία γιὰ νὰ προτείνουμε ἕνα τολμηρὸ λεκτικὸ ἰσοδύναμο γιὰ τὰ λάικ, ποὺ εἶναι οἱ καρδοῦλες ποὺ τοποθετοῦμε οἱ πλοηγούμενοι στὸ διαδίκτυο ὅταν μᾶς ἀρέσῃ μιὰ ἀνάρτηση ποὺ κάνει κάποιος.
Ἐσχάτως ἡ κα. Ἑλένη Γλύκατζη-Ἀρβελέρ σὲ τιμητικὴ ἐκδήλωση γιὰ τὸν Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη Βαρθολομαῖο ἀπηύθυνε ἔκκληση νὰ διορθωθῇ στὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα ἡ γνωστὴ φράση τοῦ Χριστοῦ: «Πάλιν δὲ λέγω ὑμῖν, εὐκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρυμαλιᾶς (=τρυπήματος) ῥαφίδος (=βελόνας) διελθεῖν, ἢ πλούσιον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ εἰσελθεῖν». Ἡ ρήση αὐτὴ ἀποδίδεται -περιέργως, σύμφωνα μὲ τὴν κα. Ἀρβελὲρ- ὡς ἑξῆς: «Πάλιν σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι εὐκολώτερον νὰ περάσῃ μιὰ καμήλα ἀπὸ τὴν τρῦπα μιᾶς βελόνας παρὰ πλούσιος νὰ μπῇ εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ». Κατ΄ αὐτὴν ἡ σωστὴ λέξη εἶναι κάμιλος, (κομποσκοίνι) (sic), καὶ ὄχι κάμηλος, τὸ ζῶον[1]. Ἔχει δίκιο ἡ κα. Ἀρβελέρ, καὶ ἂν ναί, μήπως πρέπῃ νὰ ἀλλάξουμε τὸ εὐαγγελικὸ αὐτὸ χωρίο;
Οἱ πιστοὶ εἶναι ἐξοικειωμένοι μὲ τὴν λέξη «εὐδοκία» εἴτε ἐπειδὴ τὴν ἔχουν συναντήσει στὴν Καινὴ Διαθήκη εἴτε τὴν ἔχουν ἀκούσει σὲ κάποια ἀκολουθία. Γνωστὸν τοῖς πᾶσιν εἶναι τὸ τροπάριο….
Τὸ πιθανώτερο εἶναι ὅτι ἡ Δῆλος ἀναδύθηκε στὴν ἐπιφάνεια ἀπὸ κάποια ἡφαιστειακὴ δραστηριότητα. Ἡ ἐτυμολογία της (ἀπὸ τὸ δηλόω–ω) ἀπηχεῖ αὐτὴν τὴν πραγματικότητα, ὅτι δηλαδὴ τὸ νησὶ ἀποκαλύφτηκε…
«Ἡ Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία ἔφτασε στὸ ἀπόγειο τῆς δύναμής της τὴν ἐποχὴ τοῦ Ἰουστινιανοῦ». «Ὅταν ἔφτασε στὸ ἀπόγειο τῆς καλλιτεχνικῆς του δημιουργίας ἀποσύρθηκε ἀπὸ τὰ ἐγκόσμια». Εἶναι προφανὲς ὅτι στὰ ὡς ἄνω παραδείγματα τὸ ἀπόγειο εἶναι τὸ ἀποκορύφωμα….
Ψιλὰ γράμματα στὴν ἐποχὴ τοῦ γλωσσικοῦ ὁδοστρωτῆρα εἶναι ὅσα θὰ γράψουμε στὸ σημερινὸ γλωσσικό μας σημείωμα. «Πληρεῖ τὶς προϋποθέσεις», «Πληρεῖς τὰ κριτήρια» διαβάζουμε συνέχεια. Καὶ ὅμως δὲν γράφονται….
Τὸ ρῆμα «διανύω» τὸ χρησιμοποιοῦμε εὐκαίρως ἀκαίρως ὅλοι μας. Λέμε: «Ἔχουμε πολὺν δρόμο νὰ διανύσουμε», «Διανύει τὸ πεντηκοστὸ ἔτος τῆς ἡλικίας του». Ἂν ὅμως θέλουμε νὰ χρησιμοποιήσουμε τὸν ἀόριστο καὶ…
Η ΓΩΝΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ – Γεωργίου Ἰ. Βιλλιώτη: ΜΕΓΑΛΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΕΣΠΕΡΑΣ, Τροπάριο Γεωργίου Ἀκροπολίτου
Η ΓΩΝΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ – Γεωργίου Ἰ. Βιλλιώτη : ΜΕΓΑΛΗ ΠΕΜΠΤΗ ΕΣΠΕΡΑΣ, Ἀντίφωνο ΙΕ΄
Η ΓΩΝΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ – Γεωργίου Ἰ. Βιλλιώτη: ΜΕΓΑΛΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΣΠΕΡΑΣ
Κύριε, ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνή, τὴν σὴν αἰσθομένη Θεότητα, μυροφόρου ἀναλαβοῦσα τάξιν, ὀδυρομένη μύρα σοι πρὸ τοῦ ἐνταφιασμοῦ κομίζει. Οἴμοι! λέγουσα, ὅτι νὺξ μοι ὑπάρχει, οἶστρος ἀκολασίας, ζοφώδης τε καὶ ἀσέληνος, ἔρως τῆς ἁμαρτίας.
Δεῦτε, πιστοί, ἐπεργασώμεθα προθύμως τῷ Δεσπότῃ· νέμει, γὰρ τοῖς δούλοις τὸν πλοῦτον καὶ ἀναλόγως ἕκαστος, πολυπλασιάσωμεν τὸ τῆς χάριτος τάλαντον· ὁ μὲν σοφίαν κομιείτω δι’ ἔργων ἀγαθῶν· ὁ δὲ….
«Ἰδοὺ ὁ Νυμφίος ἔρχεται ἐν τῷ μέσῳ τῆς νυκτός καὶ μακάριος ὁ δοῦλος, ὅν εὑρήσει γρηγοροῦντα· ἀνάξιὸς δὲ πάλιν, ὅν εὑρήσει ραθυμοῦντα. Βλέπε, οὗν ψυχή μου μὴ τῷ ὕπνῳ κατενεχθῇς, ἵνα μὴ τῷ θανάτῳ παραδοθῇς, καὶ τῆς Βασιλείας ἔξω κλεισθῆς· ἀλλὰ ἀνάνηψον κράζουσα· Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος εἶ ὁ Θεὸς ἡμῶν, προστασίαις τῶν Ἀσωμάτων, σῶσον ἡμᾶς».
Ὑπέροχοι εἶναι οἱ Μακαρισμοὶ τοῦ Κυρίου. Βρίσκονται στὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιο (5, 3-12) καὶ ἀποτελοῦν τὴ διδασκαλία πρὸς τοὺς μαθητές Του στὴν ἐπὶ τοῦ Ὄρους ὁμιλία. Ὁ πρῶτος Μακαρισμός: «Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν» εἶναι οἰκεῖος…
Γωνιά της Γλώσσας 97 – Γεωργίου Ἰ. Βιλλιώτη: Τὰ ἄνθη τοῦ λόγου
Γωνιά της Γλώσσας 96 – Γεωργίου Ἰ. Βιλλιώτη: Ἡ ἐτυμολογία τῆς ἐτυμολογίας
Ἡ λέξη πόντος (ἀπὸ τὸ θέμα ποντ- =περνῶ) δήλωνε τὸ θαλάσσιο πέρασμα (πβ. Ἑλλή-σποντος). Οἱ Πόντιοι κατάγονται ἀπὸ τὸν Πόντο, τὴν νότια ἀκτὴ τοῦ Εὔξεινου Πόντου. Εὔξεινος σημαίνει φιλόξενος.
Βασικὴ συνιστῶσα τῆς γλωσσικῆς στρέβλωσης εἶναι ἡ γλωσσικὴ ἐξάρτηση. Κρουνηδὸν εἰσβάλλουν στὴν γλῶσσα μας ξένες λέξεις, κυρίως ἀγγλικές. Ἡ γλῶσσα μας πολιορκεῖται ἀπὸ πλημμυρίδα ἀνελλήνιστων λέξεων χωρὶς νὰ ἐπιχειρῆται προσπάθεια ἐξελληνισμοῦ.
Ἡ λέξη «ἄρουρα» εἶναι ἀκατανόητη στοὺς πολλούς. Δὲν εἶναι ὅμως καὶ τόσο ἄγνωστη ὅσο φαίνεται. «Χαῖρε, ἄρουρα βλαστάνουσα εὐφορίαν οἰκτιρμῶν», λέμε στοὺς Χαιρετισμούς.
Τί κοινὸ ἔχουν τὸ τάλαντο, ὁ Ἄτλας, τὸ ἀνατέλλω, ἡ τόλμη, τὸ ταλανίζω, ὁ Τελαμών, ἡ ἐντολή; Ὅλες αὐτὲς οἱ λέξεις ἀνήκουν στὴν ἴδια γλωσσικὴ οἰκογένεια. Πρὶν δοῦμε τὴν μεταξύ τους σχέση θὰ λύσουμε μιὰ παρεξήγηση. Τὸ τάλαντο δὲν εἶναι νόμισμα, ὅπως νομίζουν οἱ περισσότεροι. Ἦταν ἐπίπεδες πλάκες ὀρειχάλκου ποὺ….