ΓΛΩΣΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Κύριε καθηγητά,  συχνά  ακούμε να λέγεται ότι τα αρχαία ελληνικά και τα λατινικά είναι δυο νεκρές γλώσσες. Γιατί λοιπόν να συνεχίσουμε να τις μελετούμε;
«Ομολογώ ότι, εδώ και καιρό, όταν μου απευθύνουν αυτή την ερώτηση, έχω αρχίσει να αντιδρώ έντονα.

 Γιατί «ὄνομα» και γιατί στην αρχή της Κυριακής Προσευχής; Πώς ένα Όνομα «αγιάζεται»; Και, αν είναι το όνομα του Θεού, δεν είναι ήδη άγιο;
Η απάντηση βρίσκεται στην εβραϊκή πνευματική παράδοση, μέσα από την οποία ο Ιησούς σταδιακά αποκαλύπτει το Ευαγγέλιό Του.

Από το ουσ. “οβελός” όμως προήλθε και ο “ΟΒΟΛΟΣ”, νόμισμα στην αρχαία Αθήνα αξίας ίσης με το 1/6 τής δραχμής, καθώς φαίνεται ότι κάποτε οι σιδερένιοι ή χάλκινοι οβελοί χρησιμοποιήθηκαν ως μονάδες συναλλαγής.

Καλὴ ἐπιτυχία ἢ ἐπιτυχία; Στὸ τέλος τῶν θεμάτων τῶν ἐξετάσεων οἱ καθηγητὲς εὔχονται στοὺς μαθητὲς: «καλὴ ἐπιτυχία». Ἡ γνώριμη αὐτὴ εὐχὴ ἔχει ἀντικατασταθῆ ἐσχάτως ἀπὸ τὴν εὐχὴ «ἐπιτυχία» ἢ «σᾶς εὐχόμαστε ἐπιτυχία». Οἱ φιλόλογοι ποὺ ἐπιχείρησαν αὐτὴν τὴν ἀλλαγὴ θεωροῦν ὅτι ἡ φράση «καλὴ ἐπιτυχία» εἶναι πλεονασμός…

Ἡ παγκοίνως λεγόμενη εὐχὴ «θερμὰ συλλυπητήρια» ἐκφράζει ἔντονα αἰσθήματα συμπάθειας πρὸς τοὺς συγγενεῖς τοῦ ἐκλιπόντος καὶ μποροῦμε χωρὶς γλωσσικὲς ἐνοχὲς νὰ τὰ ἐκφράζουμε. Ἐκτὸς ἀπὸ τὰ θερμά, τὰ συλλυπητήρια μπορεῖ νὰ εἶναι καρδιακὰ καὶ βαθιά. 

Προ ημερών ωμίλησεν εις την αίθουσαν της Αρχαιολογικής Εταιρείας ο κ. Σπ. Μαρινάτος, διευθυντής του Μουσείου Ηρακλείου, περί των μέχρι τούδε αποτελεσμάτων διά την ανάγνωσιν των κρητικών ιερογλυφικών.

Ἡ ὁμηρικὴ ρήση «ἐπὶ ξυροῦ ἀκμῆς» εἶναι παροιμιακὴ (Ἰλιάδα, Κ 173): στὴν κόψη τοῦ ξυραφιοῦ· λέγεται γιὰ μιὰ κατάσταση ποὺ βρίσκεται σὲ πολὺ κρίσιμο, ἐπικίνδυνο σημεῖο.

Πρόκειται για το κρυφό σχολείο, τα μαθήματα δηλαδή που έκαναν δάσκαλοι κρυφά στα παιδιά της περιοχής για να τους μάθουν τα ελληνικά καθώς το 1964 έκλεισε το σχολείο στην Ίμβρο.

Ἡ μορφὴ τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας, ποὺ διαμορφώθηκε ἔξω ἀπὸ τὰ μέχρι τὴν ἑλληνιστικὴ ἐποχὴ ὅρια τοῦ ἑλληνισμοῦ, ἡ κοινὴ διάλεκτος, γίνεται μέσο ἐπικοινωνίας ἀπὸ τὶς Ἰνδίες μέχρι τὴν ἐνδοχώρα τῆς Μασσαλίας.

Ἡ κλασικὴ παιδεία στὸ Βυζάντιο συνεχίστηκε φυσιολογικὰ μετὰ τὸ τέλος τῆς ἀρχαιότητας. Δὲν ἔχουμε ἀναγέννηση, ἀλλὰ περισσότερη ἢ λιγότερη ἐνασχόληση μὲ τὰ ἀρχαῖα ἑλληνικὰ Γράμματα

Ὁρισμένες φορὲς διαταράσσεται ἡ φυσικὴ ἀλληλουχία τῶν λέξεων, ὅταν ὁ ὁμιλητὴς διακατέχεται ἀπὸ κάποιο σφοδρὸ συναίσθημα, ὀργή, ἐνθουσιασμό, χαρά. Πρόκειται γιὰ τὸ ὑπερβατὸ σχῆμα.

Ὁ χριστιανισμὸς προσπαθεῖ νὰ συνυπάρξει μὲ τὴν κοινωνία. Ὅσο ἐπιζήμια εἶναι ἡ προσκόλληση στὸ παρελθόν, ἄλλο τόσο εἶναι καὶ ἡ ὁλοκληρωτικὴ ἄρνησή του.

Στὰ χρόνια τῆς μεταφορᾶς τῆς πρωτεύουσας ἡ χριστιανικὴ λειτουργία τελεῖται καὶ ἑλληνικὰ στὴ Δύση, ἐνῶ ἡ μετάφραση τῆς ῾Αγίας Γραφῆς […]

Ὕλη ἦταν ἡ δασώδης περιοχή, τὸ ξύλο, τὸ δάσος. Ἀργότερα δήλωνε τὸ ὑλικό, δεδομένου ὅτι τὸ ξύλο γιὰ τοὺς ἀρχαίους ἦταν τὸ κατεξοχὴν ὑλικό. Ὡς πρῶτο συνθετικὸ ἀπαντᾶται σὲ πολλὰ σύνθετα: ὑλο-τόμος, ὑλο-δρόμος, ὑλο-κοίτης. Ἀπὸ τὴν ὕλη παράγεται τὸ διυλίζω (καθαρίζω) καὶ τὸ διυλιστήριο.

Στην Αίγυπτο, η ελληνική ήταν φυσικά η κυρίαρχη γλώσσα της Αλεξάνδρειας και των άλλων ελληνιστικών περιοχών. Τα διοικητικά κείμενα που απευθύνονταν στο λαό στο σύνολό του, ωστόσο, εκδίδονταν σταθερά στην ελληνική και την κοπτική

Σωστότερη ἀπὸ τὴ θεωρία τῆς ἰσοτιμίας τῶν ἐθνικῶν στοιχείων, φαίνεται ἡ ἄποψη τοῦ Ostrogorsky ὅτι ὁ ἑλληνικὸς πολιτισμὸς καὶ ἡ ἑλληνικὴ γλώσσα ἔδωσαν στὴν αὐτοκρατορία, ἔπειτα ἀπὸ τὴν πρώιμη μεταβατικὴ φάση, τὴν ἰδιομορφία της.

Γιῶργος Σεφέρης – “Τελευταῖος Σταθμός”: «Ψυχὲς μαραγκιασμένες ἀπὸ δημόσιες ἁμαρτίες, /// καθένας κι ἕνα ἀξίωμα σὰν τὸ πουλὶ μὲς στὸ κλουβί του. /// Τὸ βροχερὸ φθινόπωρο σ’ αὐτὴ τὴ γούβα /// κακοφορμίζει τὴν πληγὴ τοῦ καθενός μας…»

Η λέξη “θέατρον” ανήκει σε μία από τις πιο εντυπωσιακές λεξιλογικές οικογένειες της Ελληνικής. Προέρχεται από το αρχαίο ρήμα “θεάομαι-ῶμαι” ( = βλέπω, κοιτάζω με προσοχή) και αρχικά σήμαινε τον τόπο θέασης — εκεί από όπου κοιτάζεις…

Αὐτὸς ποὺ εἶναι κοντὰ («ἄγχι») στὸν νοῦ, ὁ ἀγχίνους εἶναι ὁ εὔστροφος, ὁ ἔξυπνος, αὐτὸς ποὺ ἔχει γρήγορη ἀντίληψη…. Ἀγχίνους μνήμη εἶναι ἡ δυνατότητα νὰ συγκρατῇ κανεὶς στὴν μνήμη του δεδομένα μὲ τὴν βοήθεια κάποιας ὁμοιότητάς τους μὲ ἄλλα ποὺ τοῦ εἶναι οἰκεῖα.

Τὸ ὁμηρικὸ ἐπίρρημα «τῆλε» (μακριά) μᾶς ἔδωσε πολλὰ σύνθετα. Τὸ τηλέφωνο εἶναι σύνθετο ἀπὸ τὸ «τῆλε» (μακριά) καὶ τὴν «φωνή». Ὁ Τηλέμαχος μάχεται ἀπὸ μακριά, ἡ τηλεόραση μεταδίδει εἰκόνες ἀπὸ μακριά, ἡ τηλεδιάγνωση εἶναι ἡ διάγνωση ποὺ γίνεται ἀπὸ ἀπόσταση. Τὸ ἀντίθετό του εἶναι τὸ «ἄγχι» (κοντά)..

Oι Έλληνες εντάσσονται πλέον επίσημα στον κατάλογο των αναγνωρισμένων εθνικών μειονοτήτων της χώρας (Πολωνίας)… και αποκτούν ένα θεσμικό πλαίσιο προστασίας και στήριξης που μέχρι σήμερα δεν υπήρχε. Ανάμεσα στα πιο ουσιαστικά πράγματα που αλλάζουν είναι η εκπαίδευση. Το πολωνικό δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα θα μπορεί να οργανώνει προγράμματα διδασκαλίας ελληνικής γλώσσας, ιστορίας και πολιτισμού…

Χωρίς τοὺς βυζαντινούς φιλολόγους καὶ τὴν ἀκαταπόνητη ἐργασία τους ὡς ἐκδοτῶν καὶ σχολιαστῶν ἀρχαίων ἑλληνικῶν ἔργων οἱ γνώσεις μας γιὰ τὸν πνευματικὸ κόσμο τῶν ἀρχαίων, ἀλλὰ καὶ κάθε λογῆς ἐκδηλώσεις τοῦ βίου τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν Ρωμαίων, θὰ ἦταν κατὰ πολύ πενιχρότερες.

Την έντονη ανησυχία τους για τον αποκλεισμό της ελληνικής γλώσσας από την πλατφόρμα Amazon Kindle Direct Publishing (KDP), εκφράζουν με επιστολή τους, εκατοντάδες πανεπιστημιακοί, ακαδημαϊκοί, συγγραφείς, εκπαιδευτικοί, ερευνητές, εκδότες και μέλη της διεθνούς πνευματικής κοινότητας

Ὁ/ἡ ἀήθης εἶναι αὐτὸς/αὐτὴ ποὺ χαρακτηρίζεται ἀπὸ ἔλλειψη ἤθους: ἀήθης συμπεριφορά, ἀήθης ἐπίθεση, ἀήθης πρακτική. Ἡ ἀρχαία λέξη ἀήθης εἶναι σύνθετη ἀπὸ τὸ στερητικὸ ἀ- καὶ τὸ ἦθος (συνήθεια) καὶ σήμαινε ἀρχικὰ «ἀσυνήθιστος»…

Τὸ ρῆμα «συλῶ» (παραβιάζω ἱερὸ χῶρο καὶ ἀφαιρῶ πολύτιμα ἀντικείμενα ἀπὸ αὐτόν, βεβηλώνω) μᾶς ἔδωσε τὸν ἱερόσυλο, τὸν ἅρπαγα ἱερῶν ἀντικειμένων, καθὼς καὶ τὸ ἄσυλο…

Ἡ ἅλως εἶναι ὁ φωτεινὸς δακτύλιος ποὺ σχηματίζεται γύρω ἀπὸ τὸ φεγγάρι καὶ καμμιὰ φορὰ καὶ γύρω ἀπὸ τὸν ἥλιο· εἶναι ἐπίσης τὸ φωτοστέφανο ποὺ περιβάλλει τὶς κεφαλὲς τῶν ἁγίων καὶ συνεκδοχικὰ δηλώνει τὴν αἴγλη ποὺ ἔχει κάποιος

Ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τοῦ ψυχροῦ πολέμου εἶχε νὰ γίνῃ τόσος λόγος γιὰ τὰ πυρηνικά. Ἐνῷ τὰ πυρηνικὰ ὅπλα φέρνουν τρόμο στὸ ἄκουσμά τους, ἡ προέλευσή τους μᾶς παραπέμπει στὸ γλυκὸ καὶ ποιοτικὸ ψωμί! Ὁ πυρὸς ἦταν τὸ καλὸ καὶ ποιοτικὸ σιτάρι…

Κι ἂν τυχὸν κάπου ἀνάμεσα /// στοὺς γαλάζιους διαδρόμους /// συναντήσω ἀγγέλους, θὰ τοὺς /// μιλήσω ἑλληνικά, ἐπειδὴ /// δὲν ξέρουνε γλῶσσες. Μιλᾶνε /// μεταξὺ τους μὲ μουσική.

Γλωσσικά Παραμυθήματα – Σας έχει συμβεί να δακρύσετε διαβάζοντας ένα ελληνικό κείμενο γραμμένο πριν από πολλούς αιώνες;

Οὐκ ἂν λάβοις… Σύγχρονος τοῦ Πλουτάρχου, τὸν 2ο αἰ. μ.Χ., εἶναι ὁ Λουκιανός, ὁ σατιρικὸς πεζογράφος τῆς ἀρχαιότητας, ὁ ὁποῖος σατιρίζει τὴν ἀνθρώπινη ματαιοδοξία, τὸν πλοῦτο, τὴν ἀνθρώπινη ἀφέλεια…

Η δημοφιλία του ονόματος Κώστας οφείλεται πιθανότατα σε μια αίσθηση αίγλης και τιμής που αποπνέει, για λόγους θρησκευτικούς, ιστορικούς και εθνικούς – συνδυαστικά πάντοτε με το έθιμο που υπάρχει να δίνεται στα παιδιά το όνομα του παππού ή της γιαγιάς

Ὁ πατὴρ Ἀνανίας ἐπαναλάμβανε συχνὰ τὸ μάλωμα τοῦ Ἁγίου Πορφυρίου στὸν ἴδιο: «Μοῦ ξέφυγε κάποτε καὶ εἶπα μπροστὰ στὸν Γέροντα Πορφύριο τὴ γενικὴ «τῆς φύσης». Καὶ πῶς νομίζετε ἀντέδρασε ὁ ἅγιος Γέροντας; “Τὸν κακό σου τὸν καιρό! Ἐσύ, τὸ λὲς ἔτσι; «τῆς φύσεως» εἶναι τὸ σωστὸ καὶ τὸ ὡραῖο. Αὐτὴ εἶναι ἢ ἅγια γλῶσσα μας!”…

Ο Βρετανός κλασικιστής Αρμάν Ντ’ Ανγκούρ ήταν περίπου οκτώ ετών όταν τα αρχαία ελληνικά έπαψαν να είναι γι’ αυτόν απλώς μια άγνωστη γλώσσα…«Ερωτεύτηκα τη γλώσσα μόλις την είδα γραμμένη»… «Μετά ερωτεύτηκα τη γραμματική, ύστερα τη λογοτεχνία – τον Αίσωπο, τον Όμηρο, τον Ευριπίδη, τον Ηρόδοτο, τον Αριστοφάνη…»