Ἡ αἰχμὴ ἦταν ἡ ἄκρη δόρατος ἢ λόγχης. Ὁ συμπολεμιστὴς λεγόταν ὅμαιχμος, τὸ μέρος ἀνάμεσα σὲ δύο αἰχμές, δηλαδὴ ἀντίθετα στρατόπεδα ἦταν τὸ μεταίχμιο, (σήμερα: τὸ διαχωριστικὸ σημεῖο ἀνάμεσα σὲ δύο ἀντίθετες καταστάσεις), αὐτὸς ποὺ συλλαμβάνεται (ἁλίσκεται) μὲ τὴν ἀπειλὴ τῆς αἰχμῆς τοῦ δόρατος εἶναι ὁ αἰχμάλωτος.
Χθὲς ὅλη μέρα ἔγραψα ἕνα γράμμα», «Χθὲς ὅλη μέρα ἔγραφα ἕνα γράμμα». Ἕνα γράμμα κάνει τὴν διαφορά. Βέβαια πρόκειται γιὰ τὸ ἴδιο γεγονός, ἀλλάζει ὅμως ἡ ὀπτικὴ γωνία ἀπὸ τὴν ὁποία βλέπει ὁ ὁμιλητής. Μὲ τὴν πρώτη πρόταση: «Χθὲς ὅλη μέρα ἔγραψα ἕνα γράμμα» ὁ ὁμιλητὴς δηλώνει ὅτι δὲν κατώρθωσε νὰ κάνῃ τίποτα ἄλλο ὅλη μέρα, παρὰ νὰ γράψῃ ἕνα γράμμα.
Τὸ ὄνομα, ποὺ λαμβάνουμε κανονικὰ μὲ τὴν εὐχὴ τῆς ὀνοματοδοσίας τὴν ὄγδοη ἡμέρα, ποὺ εἶναι ἡ ἡμέρα τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ἡ ἡμέρα δηλαδὴ τοῦ Φωτός, μᾶς συντροφεύει σὲ ὅλη μας τὴν ζωή, ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων μέχρι τὰς δυσμὰς τοῦ βίου μας.
Πρὶν ἀπὸ μένα ἕνα παλληκάρι ἔγραψε τὸ ὄνομά του καὶ τὸ ἔβαλε στὸ βάζο. Τα χαρτιὰ γιὰ ὅσους θέλαμε νὰ προσευχηθῇ ὁ Γέροντας ἦταν σὲ ἕνα βάζο κοντὰ στὸν φράχτη, ποὺ ἀπεῖχε γύρω στὰ δέκα μέτρα ἀπὸ τὸ κελλί. Βγαίνοντας ὁ Γέροντας τοῦ λέει: “Βρὲ παιδί μου τί κάνεις ἐκεῖ;” Ἐκεῖνος τρόμαξε, καὶ βέβαια, ὅσοι εἴμαστε ἐκεῖ καὶ ἀκούσαμε, ἀπορήσαμε.
Πόσες φορὲς οἱ ἄνθρωποι δὲν ἀλλάζουν ἀπόψεις καὶ τὶς ἀντικαθιστοῦν μὲ ἄλλες ποὺ μπορεῖ νὰ εἶναι τόσο διαφορετικὲς μὲ τὶς προηγούμενες ποὺ συχνὰ ἀναρωτιόμαστε πῶς γίνεται ἕνας ἄνθρωπος νὰ εἶναι τόσο ἀσυνεπὴς ὡς πρὸς αὐτὰ ποὺ ἔλεγε ἐν σχέσει μὲ αὐτὰ ποὺ λέει τώρα. Πῶς τὴν ὀνομάζουμε αὐτὴν τὴν συμπεριφορά;
Ὁ πονοκέφαλος τοῦ συνιστᾶται καὶ τοῦ συνίσταται . Ὁμολογουμένως τὰ λογιόκλιτα ρήματα μᾶς δυσκολεύουν. Δύο ἀπὸ αὐτὰ εἶναι τὸ συνιστᾶται καὶ τὸ συνίσταται.
«Τὸ γελαστὸ παιδὶ μπῆκε μέσα». «Τὸ παιδὶ μπῆκε μέσα γελαστό». «Τὸ παιδὶ ποὺ μπῆκε μέσα ἦταν γελαστό». Τὸ μόνο σίγουρο εἶναι ὅτι καὶ στὶς τρεῖς προτάσεις τὸ παιδὶ εἶναι γελαστό. Τὸ ἐπίθετο γελαστὸς ἐπι-τίθεται…
Ἡ κύρια λειτουργία τοῦ σχήματος «εἶμαι» εἶναι νὰ συσχετίσῃ ἕνα χαρακτηριστικὸ μὲ μιὰ δεδομένη ὀντότητα ποὺ οὐσιαστικὰ δὲν παίζει κυρίαρχο ρόλο στὴν σχέση (Γνωστικὲς ἀνιχνεύσεις στὴ Γλῶσσα καὶ στὴ Γλωσσολογία σελ. 116). Αὐτὴ ἡ περιοχὴ εἶναι ἡ Θεσσαλία (στοιχεῖο ταυτοποίησης). Ἡ Θεσσαλία εἶναι γεωγραφικὸ διαμέρισμα τῆς Ἑλλάδας (μέλος σὲ μία κατηγορία).
Στὸ ἴδιο νοηματικὸ πεδίο μὲ τὴν ἀκριτομυθία ἀνήκει ἡ ἀμετροέπεια, δηλαδὴ ἡ ἔλλειψη μέτρου στὰ λόγια κάποιου μὲ συνώνυμα τὴν φλυαρία καὶ τὴν πολυλογία καὶ ἀντίθετο τὴν λακωνικότητα. Ὁρισμένοι συγχέουν τὴν ἀμετροέπεια μὲ τὴν ἀθυροστομία καὶ τὴν προπέτεια. Ἀθυροστομία εἶναι ὁ τρόπος ἔκφρασης καὶ ὁμιλίας ποὺ ἀντιβαίνει…
«Ἡ ἡγεσία τοῦ τόπου παρακολούθησε τὴν Θεία Λειτουργία». Δὲν ξέρω ἂν ἡ ἡγεσία τοῦ τόπου παρακολούθησε τὴν Θεία Λειτουργία. Ἐμεῖς πάντως πρέπει νὰ μετέχουμε στὴν Θεία Λειτουργία. Δὲν εἶναι ἱερὴ θεατρικὴ παράσταση μὲ ἠθοποιοὺς καὶ θεατὲς γιὰ νὰ τὴν παρακολουθήσουμε. Στὴν Λειτουργία οἱ χριστιανοὶ μετέχουν ἀληθινὰ στὸ τελούμενο μυστήριο.
Γωνιά της Γλώσσας 138 – Γεωργίου Ἰ. Βιλλιώτη: [Γ. Σεφέρης, Σαλαμίνα τῆς Κύπρος]
Παρετυμολογία εἶναι ἡ ἐσφαλμένη ἐτυμολογία μιᾶς λέξεως. Ἐπειδὴ ἡ ἐτυμολογία τῶν λέξεων εἶναι δέλεαρ γιὰ τοὺς ὁμιλητές, συχνὰ ἐτυμολογοῦν τὶς λέξεις σύμφωνα μὲ τὶς προσωπικές τους ἀντιλήψεις. Ἡ πιὸ «διάσημη» παρετυμολογία εἶναι ἡ προέλευση τῆς λέξεως ἄνθρωπος ποὺ δῆθεν προέρχεται ἀπὸ τὸ ἐπίρρημα «ἄνω» καὶ τὸ ρῆμα «θρώσκω» καὶ τάχα σημαίνει «αὐτὸς ποὺ βλέπει πρὸς τὰ πάνω».
Ἡ ἀρχαία ἑλληνικὴ μέσῳ κυρίως τῆς λατινικῆς προσέφερε ἑκατοντάδες χιλιάδες λέξεις, ρίζες λέξεων, προθήματα καὶ ἐπιθήματα σὲ ὅλες τὶς εὐρωπαϊκὲς γλῶσσες. Ἀκόμα καὶ τὸ ἀλφάβητο τῶν εὐρωπαϊκῶν γλωσσῶν εἶναι ἑλληνικό. Πρόκειται γιὰ τὸ χαλκιδικὸ ἀλφάβητο, τὸ ἀλφάβητο τῶν Ἑλλήνων τῆς Κύμης, ποὺ ὀνομάστηκε λατινικό…
Γωνιά της Γλώσσας 135 – Γεωργίου Ἰ. Βιλλιώτη: Ἠρώων χώματα
Ἡ συγχώρηση εἶναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ στὴν ζωὴ ἑνὸς χριστιανοῦ. «Συγχωρέστε με καὶ συγχωρεμένοι νὰ εἶναι ὅσοι νομίζουν ὅτι μὲ λύπησαν» εἶχε γράψει ὁ ἅγιος Παΐσιος. Ἡ συγχώρηση εἶναι διττή: ζητᾶμε συγχώρηση τόσο ἀπὸ τὸν Θεό, ὅσο καὶ ἀπὸ τὸν συνάνθρωπό μας.
Γιὰ τὴν ἑλληνιστικὴ ἐποχή, ποὺ ὀφείλει τὸ ὄνομά της στοὺς ἑλληνιστές, τοὺς Ἰουδαίους ποὺ εἶχαν υἱοθετήσει τὸν ἑλληνικό τρόπο ζωῆς, ἔχουμε γράψει. Ὁ ἐξελληνισμός, ἡ πρόσληψη ἑλληνικῶν χαρακτηριστικῶν, ἡ υἱοθέτηση ἑλληνικῶν λέξεων καὶ ἡ μίμηση τοῦ ἑλληνικοῦ τρόπου ζωῆς, ἦταν ἀπόρροια τῶν ἐκστρατειῶν τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου.
Εἶναι κοινὸ μυστικὸ ὅτι τὰ μέσα κοινωνικῆς δικτύωσης βρίθουν ἀπὸ χαμηλῆς ποιότητας θεάματα, ἀκροάματα καὶ ἀναγνώσματα μὲ ἀποτέλεσμα νὰ σήπεται, νὰ σαπίζῃ ὁ ἐγκέφαλος. Εὔστοχα οἱ νέοι μας λένε: «αὐτὸς τὸ ἔχει κάψει».
Ποῦ ἔγραφαν οἱ Ἀθηναῖοι τὸν 5ο αἰῶνα π.Χ.; Σὲ παπύρους, ὅπως ἔχουμε γράψει. Ἐπειδὴ ὅμως οἱ πάπυροι δὲν ἦταν πάντοτε διαθέσιμοι, ἔγραφαν σὲ κέρινες πινακίδες, σὲ πέτρες, σὲ ὄστρακα, ἀκόμα καὶ σὲ φύλλα ἐλιᾶς. Τί ἦταν τὰ ὄστρακα;
Τὸ ὄνομα Ἀλέξανδρος ἀπαντᾶται γιὰ πρώτη φορὰ στὸν Ὅμηρο (Ἰλιάδα Γ΄, 16). Ἀπαντᾶ κάτι λιγώτερο ἀπὸ 11.000 φορὲς στὰ κείμενα τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς γραμματείας. Ὁ Ἀλέξανδρος εἶναι σύνθετο ὄνομα ἀπὸ τὸ ρῆμα «ἀλέξω» καὶ τὸ «ἀνήρ».
Εἶναι σωστὸ νὰ λέμε τὸ κράτος τῶν Σκοπίων «Δημοκρατία τῆς Βόρειας Μακεδονίας»; Κατηγορηματικὰ ὄχι! Τὸ κράτος τῶν Σκοπίων δὲν ἔχει καμμία σχέση μὲ τὴν Μακεδονία.
Ἀλέξανδρος, Ἀντίοχος, Πτολεμαῖος, Θεσσαλονίκη, Φίλιππος, Κλεοπάτρα, Βερενίκη. Εἶναι μερικὰ ἀπὸ τὰ κύρια ὀνόματα τῶν ἀρχαίων Μακεδόνων. Ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ κύρια ὀνόματα τῶν ἀρχαίων Μακεδόνων εἶναι ἑλληνικά. Τὰ τοπωνύμια τῆς Μακεδονίας εἶναι ἑλληνικά….
Οἱ ἀρχαῖοι Μακεδόνες ἦταν μία ἀπὸ τὶς ἀρχαῖες ἑλληνικὲς φυλές. Μιλοῦσαν τὴν μακεδονικὴ διάλεκτο, ὅπως οἱ Αἰολεῖς τὴν Αἰολική, οἱ Ἴωνες τὴν Ἰωνική…..
Εὔγευστο καρύκευμα γιὰ τὴν σαλάτα μας ὁ φρέσκος μαϊντανός. Ὁ μαϊντανὸς, λοιπὸν, κατάγεται ἀπὸ τὴν Μακεδονία μας! Ὄχι, δὲν πρόκειται γιὰ τὶς γνωστὲς παρετυμολογίες
Ἔκανε πολὺ ὑπομονὴ μὲ τὰ παιδιά του», «μὲ πολὺ ἀγάπη». Τὸ «πολὺ» μπορεῖ νὰ εἶναι: α) οὐδέτερο τοῦ ἐπιθέτου «ὁ πολύς, ἡ πολλή, τὸ πολύ»: πολὺ φαγητό, πολὺ γάλα, πολύ πιπέρι καὶ β) ἐπίρρημα τοῦ ἐπιθέτου «πολύς» καὶ συντάσσεται μὲ ρήματα…..
«Οἱ βιβλιοπώλεις διαμαρτύρονται γιὰ τὴν ἑνιαία τιμὴ τοῦ βιβλίου». Μπορεῖ καλῶς νὰ διαμαρτύρονται, ἀλλὰ ὄχι οἱ βιβλιοπώλεις, ἀλλὰ οἱ βιβλιοπῶλες, ἀφοῦ πρόκειται γιὰ οὐσιαστικὸ πρώτης κλίσεως.
Σὲ μία ἀπὸ τὶς λίγες ψηφιδωτὲς εἰκόνες ποὺ σώθηκαν καὶ κοσμεῖ τὴν Ἁγιὰ Σοφιὰ εἰκονίζεται ὁ αὐτοκράτορας Κωνσταντῖνος Θ΄ ὁ Μονομάχος, ὁ τρίτος σύζυγος τῆς ἀνιψιᾶς καὶ κληρονόμου τοῦ Βασιλείου Β’ Βουλγαροκτόνου Ζωῆς, νὰ κρατᾶ τὴν «ἀποκομβία»…..
Γεωργίου Ἰ. Βιλλιώτη: Κωστὴς Παλαμᾶς, Ἀποκριτικὴ γραφή, Ὑστερόγραφο- 1908
Ὁ ἄσπρος καὶ ὁ λευκὸς ἔχουν ἀκριβῶς τὴν ἴδια σημασία; Ἂς ξεκινήσουμε ἀντίστροφα: Μποροῦμε νὰ ποῦμε Ἄσπρος Πύργος, ἀντὶ Λευκός, ἄσπρο ποινικὸ μητρῶο, ἀντὶ γιὰ λευκό, ἄσπρη ἰσοπαλία, ἀντὶ γιὰ λευκή, ἄσπρη ψῆφος, ἀντὶ γιὰ λευκή, ψηφίζω ἄσπρο ἀντὶ λευκό, ἄσπρη σοκολάτα,….
Ὁ «ἄσπρος» καὶ «λευκὸς» ἔχουν ἑλληνικὴ προέλευση; Ὁ ἄσπρος ἔχει λατινικὴ προέλευση: asper «τραχύς». Ἡ σημασία προέκυψε ἀπὸ τὴν λατινικὴ φράση nummi asperi ποὺ ἦταν τὰ ἀσημένια νεοκομμένα –καὶ ἄρα τραχιά– νομίσματα λευκοῦ χρώματος, ἄνευ παραστάσεως.
Οἱ πιπεριὲς Φλωρίνης εἶναι ἑλληνικὴ ποικιλία γλυκιᾶς πιπεριᾶς διαδεδομένη στὴν Μακεδονία. Εἶναι οἱ γνωστὲς κόκκινες πιπεριές. Πιπεριὲς Φλώρινας εἶναι οἱ πιπεριὲς ποὺ παράγονται στὸν νομὸ Φλωρίνης. Ἄρα οἱ πιπεριὲς Φλωρίνης ἔχουν διαφορετικὴ σημασία ἀπὸ τίς πιπεριὲς Φλώρινας.
Στόπ. Ποιός δὲν ἔχει χρησιμοποιήσει τὴν μονοσύλλαβη αὐτὴ λέξη; Εἶναι ξένη ἢ ἑλληνική; Ἡ μορφολογία της μαρτυρεῖ τὴν προέλευσή της. Φαίνεται ὅτι εἶναι ξένη. Εἶναι ὅμως ἔτσι; Γιὰ νὰ μὴν μακρηγοροῦμε ἀπαντᾶμε: Εἶναι καὶ ξένη καὶ ἑλληνική.
Σὲ τίτλο ἄρθρου εἴδαμε τὸ ρηματικὸ σύνολο: «Ἔχει εἰσβάλει τὸ ἐρώτημα». Ὁ στρατὸς εἰσβάλλει, οἱ ἐχθροὶ εἰσβάλλουν, ἡ Γερμανία εἰσέβαλε στὴν Πολωνία, οἱ ὀπαδοὶ εἰσέβαλαν στὸν ἀγωνιστικὸ χῶρο, οἱ ληστὲς εἰσέβαλαν στὴν τράπεζα. Τὸ ρῆμα «εἰσβάλλω» σημαίνει εἰσέρχομαι σὲ ἕναν χῶρο μὲ βίαιο τρόπο.
Ἠ πρώτη χριστιανικὴ κοινότητα τῶν Ἱεροσολύμων συγκροτήθηκε κατ΄ ἀπόλυτη πλειονότητα ἀπὸ ἰουδαιοχριστιανούς. Μέσα σὲ αὐτὴν τὴν κοινότητα ἀναπτύχθηκε μία δυναμικὴ τάξη ἑλληνιστῶν χριστιανῶν ποὺ δυσανασχετοῦσαν μὲ τὴν ἰουδαϊκὴ τυπολατρία (Βλασίου Φειδᾶ, Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία, σελ. 34-35).