της Mαρίας-Ἐλευθερίας Γιατράκου Δρ. Φιλ.-Ἱστ. Ὁ ποιητής Νικηφόρος Βρεττάκος, σέ στίχους φωτεινούς σάν τήν ἀλήθεια, μᾶς δίνει εὐδιάκριτα […]
Πρὶν ἀπὸ μένα ἕνα παλληκάρι ἔγραψε τὸ ὄνομά του καὶ τὸ ἔβαλε στὸ βάζο. Τα χαρτιὰ γιὰ ὅσους θέλαμε νὰ προσευχηθῇ ὁ Γέροντας ἦταν σὲ ἕνα βάζο κοντὰ στὸν φράχτη, ποὺ ἀπεῖχε γύρω στὰ δέκα μέτρα ἀπὸ τὸ κελλί. Βγαίνοντας ὁ Γέροντας τοῦ λέει: “Βρὲ παιδί μου τί κάνεις ἐκεῖ;” Ἐκεῖνος τρόμαξε, καὶ βέβαια, ὅσοι εἴμαστε ἐκεῖ καὶ ἀκούσαμε, ἀπορήσαμε.
Πόσες φορὲς οἱ ἄνθρωποι δὲν ἀλλάζουν ἀπόψεις καὶ τὶς ἀντικαθιστοῦν μὲ ἄλλες ποὺ μπορεῖ νὰ εἶναι τόσο διαφορετικὲς μὲ τὶς προηγούμενες ποὺ συχνὰ ἀναρωτιόμαστε πῶς γίνεται ἕνας ἄνθρωπος νὰ εἶναι τόσο ἀσυνεπὴς ὡς πρὸς αὐτὰ ποὺ ἔλεγε ἐν σχέσει μὲ αὐτὰ ποὺ λέει τώρα. Πῶς τὴν ὀνομάζουμε αὐτὴν τὴν συμπεριφορά;
Ὁ πονοκέφαλος τοῦ συνιστᾶται καὶ τοῦ συνίσταται . Ὁμολογουμένως τὰ λογιόκλιτα ρήματα μᾶς δυσκολεύουν. Δύο ἀπὸ αὐτὰ εἶναι τὸ συνιστᾶται καὶ τὸ συνίσταται.
Στο Odyssey Charter School το προσωπικό είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου ελληνόφωνο, ενώ από τους 2.500 μαθητές, το 98% δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Η αντιπρόεδρος του σχολείου, Ιωάννα Λεκκάκου, εξηγεί στην «Κ» γιατί οι γονείς το επιλέγουν για τα παιδιά τους
Στὸ ἴδιο νοηματικὸ πεδίο μὲ τὴν ἀκριτομυθία ἀνήκει ἡ ἀμετροέπεια, δηλαδὴ ἡ ἔλλειψη μέτρου στὰ λόγια κάποιου μὲ συνώνυμα τὴν φλυαρία καὶ τὴν πολυλογία καὶ ἀντίθετο τὴν λακωνικότητα. Ὁρισμένοι συγχέουν τὴν ἀμετροέπεια μὲ τὴν ἀθυροστομία καὶ τὴν προπέτεια. Ἀθυροστομία εἶναι ὁ τρόπος ἔκφρασης καὶ ὁμιλίας ποὺ ἀντιβαίνει…
Η γκρεκάνικο, μια μορφή αρχαίας ελληνικής που εξακολουθεί να ομιλείται στην Καλαβρία, έχει επιβιώσει από αυτοκρατορίες και αιώνες παραμέλησης. Σήμερα, απομένουν μόνο μερικές εκατοντάδες ομιλητές – και ο αγώνας για να διατηρηθεί ζωντανή έχει ξεκινήσει.
Εἶναι κοινὸ μυστικὸ ὅτι τὰ μέσα κοινωνικῆς δικτύωσης βρίθουν ἀπὸ χαμηλῆς ποιότητας θεάματα, ἀκροάματα καὶ ἀναγνώσματα μὲ ἀποτέλεσμα νὰ σήπεται, νὰ σαπίζῃ ὁ ἐγκέφαλος. Εὔστοχα οἱ νέοι μας λένε: «αὐτὸς τὸ ἔχει κάψει».
Ποῦ ἔγραφαν οἱ Ἀθηναῖοι τὸν 5ο αἰῶνα π.Χ.; Σὲ παπύρους, ὅπως ἔχουμε γράψει. Ἐπειδὴ ὅμως οἱ πάπυροι δὲν ἦταν πάντοτε διαθέσιμοι, ἔγραφαν σὲ κέρινες πινακίδες, σὲ πέτρες, σὲ ὄστρακα, ἀκόμα καὶ σὲ φύλλα ἐλιᾶς. Τί ἦταν τὰ ὄστρακα;
Τὸ ὄνομα Ἀλέξανδρος ἀπαντᾶται γιὰ πρώτη φορὰ στὸν Ὅμηρο (Ἰλιάδα Γ΄, 16). Ἀπαντᾶ κάτι λιγώτερο ἀπὸ 11.000 φορὲς στὰ κείμενα τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς γραμματείας. Ὁ Ἀλέξανδρος εἶναι σύνθετο ὄνομα ἀπὸ τὸ ρῆμα «ἀλέξω» καὶ τὸ «ἀνήρ».
Εἶναι σωστὸ νὰ λέμε τὸ κράτος τῶν Σκοπίων «Δημοκρατία τῆς Βόρειας Μακεδονίας»; Κατηγορηματικὰ ὄχι! Τὸ κράτος τῶν Σκοπίων δὲν ἔχει καμμία σχέση μὲ τὴν Μακεδονία.
Οἱ ἀρχαῖοι Μακεδόνες ἦταν μία ἀπὸ τὶς ἀρχαῖες ἑλληνικὲς φυλές. Μιλοῦσαν τὴν μακεδονικὴ διάλεκτο, ὅπως οἱ Αἰολεῖς τὴν Αἰολική, οἱ Ἴωνες τὴν Ἰωνική…..
«Οἱ βιβλιοπώλεις διαμαρτύρονται γιὰ τὴν ἑνιαία τιμὴ τοῦ βιβλίου». Μπορεῖ καλῶς νὰ διαμαρτύρονται, ἀλλὰ ὄχι οἱ βιβλιοπώλεις, ἀλλὰ οἱ βιβλιοπῶλες, ἀφοῦ πρόκειται γιὰ οὐσιαστικὸ πρώτης κλίσεως.
Γωνιά της Γλώσσας 112 – Γεωργίου Ἰ. Βιλλιώτη: Νικηφόρος Βρεττάκος – Ἔξοδος
Τὸ ρῆμα «πάλλω» «σείω, κραδαίνω τὰ ὅπλα πρὶν ἀπὸ τὴν ρίψη τους» συνδέεται ἐτυμολογικὰ μὲ τὸ ρῆμα «πελεμίζω» («κουνῶ», «τραντάζω») καὶ τὸ οὐσιαστικὸ «πόλεμος». Τί γινόταν στοὺς πολέμους; Κραδαίνονταν τὰ ἀκόντια. Καὶ ὁ «παλμός»,…..
Τὸ παλληκάριον εἶναι ὑποκοριστικὸ τοῦ «πάλληξ». Ὁ πάλληξ ἦταν ὁ νεαρός, μικρότερος τοῦ ἐφήβου. Στὴν μεσαιωνικὴ ἐποχὴ ἀπέκτησε τὴν σημασία «νεαρὸς σύντροφος πολεμιστῆ» καὶ συνεκδοχικὰ γενναῖος
Διάβαζα τὴν «Φωνὴ τοῦ Κυρίου» καὶ βλέπω τὸ Ἅγιο Πνεῦμα μὲ πεζὸ γράμμα. Ἔχει γίνει τῆς μόδας νὰ γράφεται σὲ κείμενα θεολογικοῦ περιεχομένου τὸ «Ἅγιο Πνεῦμα» μὲ πεζὸ α μὲ τὴν λογικὴ ὅτι τὸ «ἅγιο» εἶναι προσδιορισμός.
Ὅπως γράψαμε καὶ στὸ προηγούμενο γλωσσικὸ σημείωμα ἡ ρίζα τοῦ ρήματος «πέλομαι» εἶναι πολὺ παραγωγική. Ποιός δὲν ἔχει ἀναπολήσει ἀγαπημένα πρόσωπα, ὄμορφες στιγμές, τὰ παιδικά του χρόνια, τὴν πατρίδα του, ἂν εἶναι ξενιτεμένος.
Πολὺ παραγωγικὸ τὸ ρῆμα «πέλομαι». Ἀπὸ δημοσιογραφικὸ κείμενο ἀντλήσαμε τὴν ἀκόλουθη περίοδο λόγου: «μεγάλες ποσότητες ἀργοῦ πετρελαίου ἐπιπολάζουν στὸ σημεῖο ποὺ προσάραξε τὸ τάνκερ μὲ ἀποτέλεσμα νὰ προκληθῇ τεράστια οἰκολογικὴ καταστροφή».
Σὲ προηγούμενα γλωσσικά μας σημειώματα ἔχουμε ἀσχοληθῆ μὲ τὰ ὁμόρριζα τοῦ ρήματος «πέλω», τοὺς πόλους, τὴν πόλωση, τὸν κύκλο, τὶς Κυκλάδες. Σήμερα θὰ μιλήσουμε γιὰ τὰ ἔπιπλα· ἡ ἱστορία τους εἶναι τόσο παλιά, ὅσο καὶ ὁ πολιτισμένος κόσμος.
Μιὰ καὶ γράψαμε γιὰ τὴν συνευδοκία, τὴν ἀπὸ κοινοῦ ἐπιδοκιμασία νὰ περάσουμε στὴν ἀντίπερα ὄχθη, τὴν ἀπαρέσκεια (ἀπὸ τὸ ρῆμα ἀπαρέσκω· ἀπὸ καὶ ἀρέσκω). Ὅταν θέλουμε νὰ ἐκφράσουμε ἕνα δυσάρεστο συναίσθημα ποὺ προέρχεται ἀπὸ κάτι ποὺ μᾶς ἐνοχλεῖ ἐκδηλώνουμε τὴν ἀπαρέσκειά μας.
Πολλοί, ἴσως οἱ περισσότεροι, θὰ γελάσουν μὲ τὴν πρόταση ποὺ θὰ κάνουμε σήμερα. Ἡ ἀγάπη μας γιὰ τὴν γλῶσσα μᾶς ὁπλίζει μὲ παρρησία γιὰ νὰ προτείνουμε ἕνα τολμηρὸ λεκτικὸ ἰσοδύναμο γιὰ τὰ λάικ, ποὺ εἶναι οἱ καρδοῦλες ποὺ τοποθετοῦμε οἱ πλοηγούμενοι στὸ διαδίκτυο ὅταν μᾶς ἀρέσῃ μιὰ ἀνάρτηση ποὺ κάνει κάποιος.
Ἐσχάτως ἡ κα. Ἑλένη Γλύκατζη-Ἀρβελέρ σὲ τιμητικὴ ἐκδήλωση γιὰ τὸν Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη Βαρθολομαῖο ἀπηύθυνε ἔκκληση νὰ διορθωθῇ στὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα ἡ γνωστὴ φράση τοῦ Χριστοῦ: «Πάλιν δὲ λέγω ὑμῖν, εὐκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρυμαλιᾶς (=τρυπήματος) ῥαφίδος (=βελόνας) διελθεῖν, ἢ πλούσιον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ εἰσελθεῖν». Ἡ ρήση αὐτὴ ἀποδίδεται -περιέργως, σύμφωνα μὲ τὴν κα. Ἀρβελὲρ- ὡς ἑξῆς: «Πάλιν σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι εὐκολώτερον νὰ περάσῃ μιὰ καμήλα ἀπὸ τὴν τρῦπα μιᾶς βελόνας παρὰ πλούσιος νὰ μπῇ εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ». Κατ΄ αὐτὴν ἡ σωστὴ λέξη εἶναι κάμιλος, (κομποσκοίνι) (sic), καὶ ὄχι κάμηλος, τὸ ζῶον[1]. Ἔχει δίκιο ἡ κα. Ἀρβελέρ, καὶ ἂν ναί, μήπως πρέπῃ νὰ ἀλλάξουμε τὸ εὐαγγελικὸ αὐτὸ χωρίο;
Τὸ πιθανώτερο εἶναι ὅτι ἡ Δῆλος ἀναδύθηκε στὴν ἐπιφάνεια ἀπὸ κάποια ἡφαιστειακὴ δραστηριότητα. Ἡ ἐτυμολογία της (ἀπὸ τὸ δηλόω–ω) ἀπηχεῖ αὐτὴν τὴν πραγματικότητα, ὅτι δηλαδὴ τὸ νησὶ ἀποκαλύφτηκε…
Ψιλὰ γράμματα στὴν ἐποχὴ τοῦ γλωσσικοῦ ὁδοστρωτῆρα εἶναι ὅσα θὰ γράψουμε στὸ σημερινὸ γλωσσικό μας σημείωμα. «Πληρεῖ τὶς προϋποθέσεις», «Πληρεῖς τὰ κριτήρια» διαβάζουμε συνέχεια. Καὶ ὅμως δὲν γράφονται….
Προτείνεται η 9η Φεβρουαρίου λαμβάνοντας υπόψη ότι αυτήν την ημερομηνία, το 1857, έφυγε από τη ζωή ο εθνικός ποιητής της Ελλάδας, Διονύσιος Σολωμός.
Τὸ ρῆμα «διανύω» τὸ χρησιμοποιοῦμε εὐκαίρως ἀκαίρως ὅλοι μας. Λέμε: «Ἔχουμε πολὺν δρόμο νὰ διανύσουμε», «Διανύει τὸ πεντηκοστὸ ἔτος τῆς ἡλικίας του». Ἂν ὅμως θέλουμε νὰ χρησιμοποιήσουμε τὸν ἀόριστο καὶ…
Ὑπέροχοι εἶναι οἱ Μακαρισμοὶ τοῦ Κυρίου. Βρίσκονται στὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιο (5, 3-12) καὶ ἀποτελοῦν τὴ διδασκαλία πρὸς τοὺς μαθητές Του στὴν ἐπὶ τοῦ Ὄρους ὁμιλία. Ὁ πρῶτος Μακαρισμός: «Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν» εἶναι οἰκεῖος…
Γωνιά της Γλώσσας 97 – Γεωργίου Ἰ. Βιλλιώτη: Τὰ ἄνθη τοῦ λόγου
Γωνιά της Γλώσσας 96 – Γεωργίου Ἰ. Βιλλιώτη: Ἡ ἐτυμολογία τῆς ἐτυμολογίας
Ἡ λέξη πόντος (ἀπὸ τὸ θέμα ποντ- =περνῶ) δήλωνε τὸ θαλάσσιο πέρασμα (πβ. Ἑλλή-σποντος). Οἱ Πόντιοι κατάγονται ἀπὸ τὸν Πόντο, τὴν νότια ἀκτὴ τοῦ Εὔξεινου Πόντου. Εὔξεινος σημαίνει φιλόξενος.
Βασικὴ συνιστῶσα τῆς γλωσσικῆς στρέβλωσης εἶναι ἡ γλωσσικὴ ἐξάρτηση. Κρουνηδὸν εἰσβάλλουν στὴν γλῶσσα μας ξένες λέξεις, κυρίως ἀγγλικές. Ἡ γλῶσσα μας πολιορκεῖται ἀπὸ πλημμυρίδα ἀνελλήνιστων λέξεων χωρὶς νὰ ἐπιχειρῆται προσπάθεια ἐξελληνισμοῦ.
Ἡ λέξη «ἄρουρα» εἶναι ἀκατανόητη στοὺς πολλούς. Δὲν εἶναι ὅμως καὶ τόσο ἄγνωστη ὅσο φαίνεται. «Χαῖρε, ἄρουρα βλαστάνουσα εὐφορίαν οἰκτιρμῶν», λέμε στοὺς Χαιρετισμούς.