Το ρητορικό στυλ της ομιλίας του Αποστόλου Παύλου στον Άρειο Πάγο

Το ρητορικό στιλ/λέξις/elocutio αναφέρεται στα ρητορικά σχήματα και λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί ο ρήτορας. Το λεξιλόγιο του συγγραφέα των Πράξεων είναι πλούσιο και ως προς το ύφος του παρουσιάζει ευελιξία και μεταβάλλεται ανάλογα με την περίπτωση. Έτσι στον Άρειο Πάγο το ύφος είναι υψηλό, αφού έπρεπε να αντιμετωπίσει φιλοσόφους. Ο ρήτορας επιτυγχάνει με τα κατάλληλα ρητορικά σχήματα, να δώσει στο λόγο του σαφήνεια, ρυθμό, κομψότητα, παραστατικότητα. Τα ρητορικά σχήματα που χρησιμοποιούνται είναι τα παρακάτω:

i. Η επανάληψη: κάποιες λέξεις, δηλαδή, επαναλαμβάνονται, για να κάνει σαφές ο ομιλητής στους ακροατές το θέμα του και τα βασικά του στοιχεία. Στο συγκεκριμένο λόγο, για να γίνει σαφές και να παραμείνει στη μνήμη των ακροατών, μέσω της επανάληψης, ότι το θέμα είναι ο ένας Θεός, η λέξη θεός, θεῖον επαναλαμβάνεται και εμφανίζεται έξι φορές στον ενικό αριθμό (Πραξ 17,23⋅24⋅ 27⋅ 29α⋅ 29β⋅30). Επίσης, για να γίνει κατανοητό ότι ο Θεός είναι ο Δημιουργός και ο Κύριος όλου του κόσμου φαίνεται στην χρήση του επιρρήματος πᾶς που απαντάται οκτώ φορές, στον ενικό (Πραξ 17,24⋅ 25⋅ 26) και στον πληθυντικό αριθμό (Πραξ 17,22⋅ 24⋅ 25⋅ 30⋅ 31)430. Ακόμη οι λέξεις Ἀγνώστῳ, ἀγνοοῦντες και ἀγνοίας επαναλαμβάνονται, για να γίνει σαφές στους ακροατές του ότι αυτό που αγνοούν αυτοί θα τους το διδάξει ο Παύλος και η επανάληψη των γένος ἐσμέν-γένος (Πραξ 17,28⋅ 29), για να υπογραμμίσει την άποψη του που είναι ίδια με την άποψη των παγανιστών ποιητών σε σχέση με το γένος των ανθρώπων.

ii. Το ομοιοτέλευτο (δύο διαδοχικές προτάσεις τελειώνουν με λέξεις που έχουν την ίδια κατάληξη), ζωὴν καὶ πνοὴν (Πραξ 17,25).

iii. Το χιαστό σχήμα (Πραξ 17,26) όπου: κατοικεῖν ὁρίσας ὁροθεσίας κατοικίας \

iv. Η λιτότητα (επιβεβαίωση με αναίρεση του αντίθετου) οὐ μακρὰν (Πραξ 17,27).

v. Η αντιστροφή (η επανάληψη της τελευταίας λέξης σε διαδοχικές φράσεις) ἐσμέν-ἐσμέν (Πραξ 17,28).

vi. Η παρονομασία (ομόηχες λέξεις με διαφορετική έννοια) θεωρῶ/ἀναθεωρῶν (Πραξ 17,22⋅ 23), πάντας-πανταχοῦ (Πραξ 17,30), ἔστησεν/ἀναστήσας (Πραξ 17,31).

vii. Η παρήχηση (επανάληψη ενός ήχου σε γειτονικές συλλαβές ή λέξεις) Πίστιν παρασχών πᾶσιν (Πραξ 17,31) Επιπλέον, ως προς τη δομή του ο λόγος αποτελείται από πέντε υποενότητες που είναι μεταξύ τους παράλληλες. Το Πραξ 17,22-23 είναι παράλληλο με το Πραξ 17,30-31 τα οποία πραγματεύονται το θέμα της άγνοιας των Αθηναίων και το Πραξ 17, 24-25 είναι παράλληλο με το Πραξ 17, 29 στα οποία το θέμα είναι η αληθινή λατρεία και κεντρικό στοιχείο είναι το Πραξ 17,26-28 που πραγματεύεται τη δημιουργία του ανθρώπου και τη σωστή του σχέση με το Θεό. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι ένα ελαφρώς τροποποιημένο χιαστό σχήμα. 

Παρασκευή Κουκότσικα, Η χρήση της Ρητορικής και της Φιλοσοφίας από τον Αρχέγονο Χριστιανισμό στις Πράξεις των Αποστόλων και στη Δεύτερη Επιστολή Πέτρου, σσ. 137-129