της Δρ. Ειρήνης Αρτέμη,
Το Ιερό Μυστήριο του Βαπτίσματος αποτελεί το θεμέλιο της χριστιανικής ζωής και τη θύρα εισόδου του ανθρώπου στο σώμα της Εκκλησίας. Διά του Βαπτίσματος ο άνθρωπος αναγεννάται «ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος» (Ιω. 3,5), αποβάλλει τον παλαιό άνθρωπο, ενδύεται τον Χριστό και ενσωματώνεται στο εκκλησιαστικό σώμα ως μέλος της νέας εν Χριστῷ δημιουργίας. Πρόκειται για γεγονός βαθύτατα σωτηριολογικό και εκκλησιολογικό, καθώς δεν σηματοδοτεί απλώς την έναρξη της χριστιανικής ζωής, αλλά τη συμμετοχή του ανθρώπου στο μυστήριο του θανάτου και της Αναστάσεως του Χριστού και την είσοδό του στη ζωή της Βασιλείας του Θεού.
Παρά τη θεμελιώδη σημασία του Μυστηρίου, στις ημέρες μας παρατηρείται συχνά αποδυνάμωση της εκκλησιαστικής συνείδησης γύρω από το πραγματικό του περιεχόμενο. Για πολλούς πιστούς το Βάπτισμα εκλαμβάνεται περισσότερο ως οικογενειακή ή κοινωνική εκδήλωση παρά ως το Μυστήριο της πνευματικής αναγέννησης και της ενσωμάτωσης στο Σώμα του Χριστού. Η εκκοσμίκευση αυτή επηρεάζει αναπόφευκτα και τον θεσμό του αναδόχου, η επιλογή του οποίου βασίζεται συχνά σε συγγενικούς, φιλικούς ή κοινωνικούς δεσμούς και όχι στα εκκλησιαστικά κριτήρια που θέτει η ορθόδοξη παράδοση.
Σύμφωνα με την εκκλησιολογία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, ο ανάδοχος δεν αποτελεί απλό μάρτυρα της τελετής ούτε πρόσωπο τιμητικού χαρακτήρα. Αναλαμβάνει τη διακονία της πνευματικής πατρότητας, ομολογεί την πίστη της Εκκλησίας εκ μέρους του νηπίου και δεσμεύεται να συμβάλει, σε συνεργασία με τους φυσικούς γονείς, στη χριστιανική ανατροφή και κατήχησή του. Η ευθύνη αυτή δεν περιορίζεται στη στιγμή της τελέσεως του Μυστηρίου, αλλά εκτείνεται σε ολόκληρη τη ζωή του αναδεκτού, αποτελώντας διαρκή σχέση πνευματικής ευθύνης και αγάπης.
Για τον λόγο αυτό, η Εκκλησία απαιτεί ο ανάδοχος να είναι ενεργό και συνειδητό μέλος της, να συμμετέχει στη μυστηριακή της ζωή, να διακρίνεται για το ορθόδοξο φρόνημα και να διάγει βίο σύμφωνο με το Ευαγγέλιο. Η ιδιότητα του βαπτισμένου χριστιανού δεν αρκεί από μόνη της· απαιτείται προσωπική σχέση με τον Χριστό και έμπρακτη συμμετοχή στη ζωή της Εκκλησίας, ώστε ο ανάδοχος να μπορεί να καθοδηγήσει τον νεοφώτιστο όχι μόνο με τη διδασκαλία, αλλά κυρίως με το παράδειγμα της ζωής του.
Η σημασία του θεσμού του αναδόχου αναδεικνύεται ήδη από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες. Κατά την εποχή που το Βάπτισμα τελούνταν κυρίως σε ενήλικες κατηχουμένους, ο ανάδοχος λειτουργούσε ως μάρτυρας της ειλικρινούς μεταστροφής τους και εγγυητής της ορθής πίστεως και του χριστιανικού τους βίου. Με τη σταδιακή επικράτηση του νηπιοβαπτισμού, ο θεσμός απέκτησε ευρύτερο εκκλησιολογικό και παιδαγωγικό περιεχόμενο. Ο ανάδοχος ανέλαβε πλέον να ομολογεί την πίστη εξ ονόματος του νηπίου και να εγγυάται ότι αυτό θα ανατραφεί μέσα στην ορθόδοξη παράδοση, μέχρις ότου αποκτήσει προσωπική συνείδηση της πίστεως που έλαβε κατά το Βάπτισμα.
Η ευθύνη αυτή εγκαινιάζει μια ιδιαίτερη σχέση πνευματικής συγγένειας, η οποία δεν είναι συμβολική αλλά πραγματική. Ο ανάδοχος καλείται να συνοδεύει τον αναδεκτό στην πορεία της πνευματικής του ωρίμανσης, να τον εισάγει στη λατρευτική και μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας, να τον ενθαρρύνει στη μελέτη της Αγίας Γραφής και να τον καθοδηγεί στη βίωση του ευαγγελικού ήθους. Η χριστιανική αγωγή δεν μεταδίδεται πρωτίστως μέσω θεωρητικής διδασκαλίας, αλλά μέσα από το προσωπικό βίωμα και το παράδειγμα ζωής. Γι’ αυτό και ο ανάδοχος καλείται να αποτελεί ζωντανή μαρτυρία της πίστεως, ώστε η πνευματική του πατρότητα να εκφράζεται ως διαρκής διακονία μέσα στην εκκλησιαστική κοινότητα.
Υπό το πρίσμα αυτό, η αναδοχή δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως κοινωνική υποχρέωση ή τιμητική διάκριση. Αποτελεί εκκλησιαστικό λειτούργημα με βαθιά σωτηριολογική και ποιμαντική διάσταση, το οποίο προϋποθέτει πίστη, εκκλησιαστικό φρόνημα και αίσθηση ευθύνης απέναντι στον Θεό, στην Εκκλησία και στον νεοφώτιστο. Η ορθή κατανόηση του θεσμού αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την αυθεντική βίωση του Μυστηρίου του Βαπτίσματος και για τη διατήρηση της εκκλησιαστικής του ταυτότητας μέσα στη σύγχρονη κοινωνία.