Γεωργίου Ἰ. Βιλλιώτη
Ὁ ἀναπαυτικὸς καναπὲς καὶ τὰ ἐνοχλητικὰ κουνούπια!
Φαίνεται λίγο παράδοξο ὁ ἀναπαυτικὸς καναπὲς νὰ σχετίζεται μὲ τὰ ἐνοχλητικὰ κουνούπια. Στὸ δευτεροκανονικὸ βιβλίο τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης Ἰουδείθ (13, 9) βλέπουμε τὴν ὁμώνυμη ἡρωίδα νὰ ἀφαιρῇ τὸ «κωνωπεῖον» ἀπὸ τοὺς στύλους: «καὶ ἀπεκύλισε τὸ σῶμα αὐτοῦ ἀπὸ τῆς στρωμνῆς καὶ ἀφεῖλε τὸ κωνωπεῖον ἀπὸ τῶν στύλων». Τί ἦταν τὸ κωνωπεῖον; Ἕνα αἰγυπτιακὸ ἀνάκλιντρο μὲ ἀραχνοειδὲς ὕφασμα ποὺ χρησιμοποιεῖται ὡς παραπέτασμα πάνω ἀπὸ τὸ ἀνάκλιντρο, γιὰ νὰ προστατεύῃ ἐκεῖνον ποὺ ἀναπαύεται σὲ αὐτὸ ἀπὸ τὰ κουνούπια. Κώνωψ στὰ ἀρχαῖα ἑλληνικὰ εἶναι τὸ κουνούπι. Οἱ Ρωμαῖοι κληρονόμησαν τὸ κωνωπεῖον καὶ τὸ μετέτρεψαν σὲ conopeum. Οἱ Ρωμαῖοι τὸ κληροδότησαν στοὺς Γάλλους (canapé) καὶ ἡ λέξη ἐπέστρεψε στὴν γενέτειρά της μετὰ ἀπὸ 20 περίπου αἰῶνες ὡς καναπές, ὀλίγον παραμορφωμένη καὶ χωρὶς τὸ παραπέτασμα! Αὐτὸ οἱ φιλόλογοι τὸ ὀνομάζουμε ἀντιδάνειο, δηλαδὴ λέξη ποὺ ἔχει εἰσαχθῆ ὡς δάνειο σὲ μία ἢ περισσότερες γλῶσσες καὶ ἐπιστρέφει στὴν ἀρχική, διαφοροποιημένη ὡς πρὸς τὴν μορφή. Σὲ παλαιότερο γλωσσικό μας σημείωμα εἴχαμε γράψει γιὰ μπουτίκ: μπουτίκ: αρχ. ἀποθήκη > λατ. apotheca, ιταλ. bottega > πρoβηγκιανό bοtica > γαλλ. boutique.