Κάθε Μεγάλη Τεσσαρακοστή αποτελεί μια σημαντική πνευματική εμπειρία. Ένα καινούργιο προσκλητήριο στη ζωή της μετανοίας, στην εμβάθυνση της πίστης, στην άσκηση των αρετών[1]. Κάθε χρόνο, ανάλογα με τον προσωπικό αγώνα και τις ιδιαίτερες πνευματικές ανάγκες μας, η πρόνοια του Θεού οικονομεί για τον καθένα μας τις κατάλληλες συνθήκες υπό τις οποίες θα την βιώσουμε.
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή μοιάζει με ένα πέλαγος. Και για την μακρά διάρκειά της, αν υπολογίσουμε και τις προπαρασκευαστικές εβδομάδες που προηγούνται και την Μεγάλη Εβδομάδα που έπεται (παρά το γεγονός ότι αυτές οι εβδομάδες διαχωρίζονται σαφώς από την Μ. Τεσσαρακοστή, τις διέπει το ίδιο αγωνιστικό πνεύμα και φυσικά ο ίδιος σκοπός), αλλά και για την ποιότητα και την ένταση του πνευματικού αγώνα. Γι’ αυτό η Εκκλησία φροντίζει να προσφέρει τα κατάλληλα πνευματικά εφόδια μέσα από τα αναγνώσματα (καινοδιαθηκικά και παλαιοδιαθηκικά) και τις ιερές ακολουθίες, που διανθίζονται από υμνογραφικά κείμενα που διακρίνονται για την απαράμιλλη πνευματική αξία τους. Εκτός από τη χρήση τους κατά τη Θεία Λατρεία, αξιοποιούνται και ως κατηχητικά κείμενα, λόγω των υψηλών και χρήσιμων νοημάτων που εμπεριέχουν[2].
Στον εσπερινό που τελείται την Καθαρά Δευτέρα ψάλλουμε ένα στιχηρό που μάς συμβουλεύει «μή τό πῦρ τῶν πειρασμῶν δειλιάσωμεν»[3]. Να μην δείξουμε δειλία στη φωτία των πειρασμών που καίει γύρω μας και μέσα μας, αλλά να επιδείξουμε την τόσο πολύτιμη αρετή της πνευματικής ανδρείας.
Ο Όσιος Πέτρος ο Δαμασκηνός συγκαταλέγει την ανδρεία ως μια από τις τέσσερεις μορφές σοφίας ή γενικές αρετές (μαζί με την φρόνηση, την σωφροσύνη και την δικαιοσύνη)[4]. Ορίζει την ανδρεία ως «την δύναμη και την καρτερία στους κατά Θεόν αγώνες και στους πειρασμούς»[5]. Δηλαδή, είναι η απαραίτητη διάθεση που εκφράζεται έμπρακτα με πίστη και υπομονή από τον άνθρωπο όταν αγωνίζεται και αναμένει την Χάρη του Θεού να τον επισκιάσει. Είναι, επίσης, η ρίζα της υπομονής και της κατά Θεόν ελπίδος, όταν η κάμινος των πειρασμών αγριεύει και οι φλόγες της υψώνονται απειλητικές εναντίον της ψυχής του. Είναι πάρα πολύ σημαντική η ανδρεία εναντίον των πειρασμών, διότι, πάλι κατά τον ίδιο Πατέρα της Εκκλησίας μας, «ένα από τα δυο θα γίνει, ή τους πειρασμούς θα υπομένουμε, που είναι πρόσκαιροι, ή την κόλαση που είναι αιώνια»[6]!
Συμπληρώνει λέγοντας ότι ανδρεία είναι η υπομονή σε κάθε αγαθό έργο[7]. «Όταν θελήσεις να κάνεις αρχή καλού έργου, ετοιμάσου για πειρασμό», διδάσκει ο Όσιος Ισαάκ ο Σύρος. Εξηγεί δε ότι αυτό το παραχωρεί ο Θεός για να στερεωθεί ο αγωνιζόμενος στη μνήμη του Θεού που θα αγιάσει την καρδιά του και στην μετά πίστεως προσευχή, την οποία εισακούει ο Θεός και φανερώνει την πρόνοιά Του. Οι άνθρωποι που βίωσαν αυτήν την αλήθεια, οδηγήθηκαν σε ακόμα πιο γενναίες πράξεις (όπως ο Ιησούς του Ναυή, ο Ιώβ, ο Απόστολος Πέτρος και άλλοι Άγιοι)[8]. Έτσι, λοιπόν, η ανδρεία γεννά και επιπλέον ανδρεία.
Τί μπορεί να μάς οδηγήσει στην ανδρεία; Η επιμέλεια και η εμπειρία[9]. Επιμέλεια είναι το να έχουμε συνεχώς προσηλωμένα την καρδιά μας και τον νου μας στον σκοπό της ζωής μας, που είναι ο αγιασμός, να παρακολουθούμε όσο μπορούμε τα έργα μας, τα λόγια μας, τις σκέψεις μας, τις επιθυμίες μας και να μην χάνουμε ευκαιρία να πράττουμε το θέλημα του Θεού. Η εμπειρία δεν είναι τίποτα άλλο από το απόσταγμα της συνεχούς προσπάθειάς μας.
Το λιμάνι στο οποίο θα φθάσουμε μετά την Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι το Άγιο Πάσχα, η Ανάσταση του Κυρίου. Το γεγονός που πρώτες η Παναγία και οι Μυροφόρες πληροφορήθηκαν[10] και έγιναν Απόστολοι στους Αποστόλους. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος αναφέρεται με ιδιαίτερο θαυμασμό στην ανδρεία τους, διότι στάθηκαν δίπλα στον Κύριο και Θεό τους και Θεό μας κατά τις δύσκολες ώρες των πειρασμών που υπέμενε ως άνθρωπος[11]. Το δώρο που τις χάρισε ο Χριστός για τη στάση τους ήταν να πληροφορηθούν πρώτες την Ανάσταση! Αν και εμείς σταθούμε γενναίοι στον αγώνα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής (και του υπόλοιπου βίου μας) θα αξιωθούμε να ζήσουμε τη χαρά της Αναστάσεως του Κυρίου μας και να γίνουμε μέτοχοι αυτής.
Κλείνουμε με ένα χωρίο του αββά Ησαΐα και την ερμηνεία που δίδει ο Όσιος Παΐσιος ο Αγιορείτης:
«Χρείαν ἔχει ὁ ἄνθρωπος ἀνδρείας καρδίας καί μεγάλης, μεριμνᾶν εἰς το φυλάξαι τάς ἐντολάς τοῦ Κυρίου». «Έτσι είναι. Για να τηρούμε με ακρίβεια τις εντολές του Θεού, χρειάζεται ανδρεία, παλληκαριά και εγρήγορση. Γι’αυτό να ψάχνεις να βρεις σε τί υστερείς και τι ζητά ο Θεός από σένα‧ να εξετάζεις τί έκανες και τί έπρεπε να κάνεις και δεν έκανες. Να λες στον έαυτό σου: «Καλά, αυτό που κάνω, εμένα με αναπαύει, τον Χριστό όμως Τον αναπαύει;» και να αγωνίζεσαι να κάνεις το θέλημα του Θεού. «Διά τούς λόγους τῶν χειλέων σου ἐγώ ἐφύλαξα ὁδούς σκληράς», λέει στην Αγία Γραφή»[12].
Καλή κι ευλογημένη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, με την Χάρη και την ευλογία του Θεού!
Απόστολος Π. Μυργιώτης
Μαθηματικός, Θεολόγος
Παραπομπές
[1] Σμέμαν Α., Μεγάλη Σαρακοστή – πορεία προς το Πάσχα, εκδ. Ακρίτας, Αθήνα, 1999, σελ. 9.
[2] Ό.π., σελ. 14.
[3] Τριώδιον, Εκδ. ΦΩΣ, Αθήνα, χχ, σελ. 88.
[4] Φιλοκαλία των ιερών νηπτικών (τ. Γ’), Μετ. Αντωνίου Γαλίτη, εκδ. Το Περιβόλι της Παναγίας, Θεσαλονίκη 2022, σελ. 91.
[5] Ο.π.
[6] Ο.π., σελ. 157.
[7] Ο.π., σελ. 224.
[8] Ισαάκ Σύρου, Ασκητικά, Εκδ. Ρηγόπουλου, Θεσσαλονίκη, χχ., σελ. 24 – 27.
[9] Φιλοκαλία, σελ. 157.
[10] Μαρκ, ιε΄, 43 – ιστ΄,8.
[11] Ιωάννου Χρυσοστόμου Έργα, (τ.12), Εκδ. Γρηγόριος ο Παλαμάς, Θεσσαλονίκη, 1979, σελ. 350 – 354.
[12] Γέροντος Παϊσίου Αγιορείτου, Λόγοι, (Ε΄- Πάθη και αρετές), Εκδ. Ι. Η. «Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος», Σουρωτή Θεσσαλονίκης, 2011, σελ. 153.