Οι νομικές “τρύπες” της ΕΕ και οι ασαφείς ετικέτες επιτρέπουν τη μαζική αντικατάσταση ποιοτικών θαλασσινών με φθηνά υποκατάστατα αγνώστου προελεύσεως
Οι ευρωπαϊκές και οι ελληνικές αγορές θαλασσινών βρίσκονται αντιμέτωπες με μια γενικευμένη κρίση αξιοπιστίας καθώς αλλεπάλληλες επιστημονικές έρευνες αποκαλύπτουν μια συστηματική παραπλάνηση των καταναλωτών στα προϊόντα κεφαλόποδων. Μέσα από τη χρήση προηγμένων μοριακών αναλύσεων DNA οι ερευνητές φέρνουν στο φως μια πραγματικότητα όπου η νοθεία και η ασάφεια στην επισήμανση αποτελούν πλέον παγιωμένη πρακτική που διαβρώνει την εμπιστοσύνη του κοινού και την ακεραιότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Το ερώτημα αν οι δημοφιλείς ροδέλες καλαμαριού που καταναλώνονται μαζικά είναι πράγματι αυτό που υπόσχονται βρίσκεται στον πυρήνα μιας πρόσφατης ισπανικής μελέτης. Η έρευνα αυτή εστίασε σε επεξεργασμένα προϊόντα όπως οι κατεψυγμένες ροδέλες και τα παναρισμένα κομμάτια όπου η οπτική ταυτοποίηση του είδους από τον αγοραστή είναι φύσει αδύνατη. Αν και η ξεκάθαρη νοθεία ανήλθε στο 11,1% η πραγματική παγίδα κρύβεται στη σκόπιμη χρήση ασαφών εμπορικών ονομασιών. Διαπιστώθηκε ότι το 50% των προϊόντων που διατίθενται απλώς ως καλαμάρι αποτελούνται από το γιγαντιαίο καλαμάρι του Ειρηνικού ένα είδος που υπολείπεται σημαντικά σε γεύση και υφή σε σχέση με το ευρωπαϊκό καλαμάρι.
Αυτή η πρακτική επιτρέπει στη βιομηχανία να διοχετεύει στην αγορά είδη χαμηλότερης αξίας εκμεταλλευόμενη το γεγονός ότι η ισχύουσα νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξαιρεί τα μεταποιημένα προϊόντα από την υποχρέωση αναγραφής της επιστημονικής ονομασίας και της ακριβούς προέλευσης. |Οι ροδέλες συχνά αποτελούνται από ένα μείγμα ειδών που έχουν υποστεί έντονη επεξεργασία και πανάρισμα με αποτέλεσμα ο καταναλωτής να πληρώνει για καλαμάρι αλλά να λαμβάνει ένα υποκατάστατο αγνώστου ταυτότητας.
Στην Ελλάδα εκτενής μελέτη για τα κεφαλόποδα αποκάλυψε ότι οι καταναλωτές παραμένουν απροστάτευτοι απέναντι σε πρακτικές οικονομικής απάτης που διαπερνούν όλα τα επίπεδα εμπορίας. Από τις λαϊκές αγορές και τα συνοικιακά ιχθυοπωλεία μέχρι τα ράφια των υπεραγορών και τους καταλόγους των εστιατορίων η χρήση γενικών όρων όπως χταπόδι ή καλαμάρι λειτουργεί ως εργαλείο συγκάλυψης για την αντικατάσταση εγχώριων ειδών από υποδεέστερα εισαγόμενα. Ιδιαίτερα στον κλάδο της εστίασης η απουσία υποχρέωσης αναγραφής επιστημονικών ονομάτων μετατρέπει το μενού σε πεδίο ανεξέλεγκτης δράσης όπου η ιχνηλασιμότητα χάνεται οριστικά και ο πελάτης πληρώνει υπεραξία για ένα προϊόν που συχνά δεν έχει καμία σχέση με αυτό που τελικά του σερβίρεται.
Η εικόνα αυτή γίνεται ακόμα πιο ανησυχητική αν συγκριθεί με τα ευρήματα μελέτης από τις Βρυξέλλες και το Μιλάνο όπου οι αναλύσεις καλαμαριών έδειξαν ποσοστά λανθασμένης επισήμανσης 13,3% και 30,2% αντίστοιχα. Η έρευνα κατέδειξε ότι όταν οι ετικέτες γίνονται πιο συγκεκριμένες η πιθανότητα εξαπάτησης εκτοξεύεται στο 27% αποδεικνύοντας ότι η ακριβής επισήμανση χρησιμοποιείται συχνά για να προσδώσει μια ψευδή αίσθηση ποιότητας. Σύμφωνα με τους ερευνητές είναι τεκμηριωμένη πλέον η αντικατάσταση ακριβών ειδών από τη Μεσόγειο και τον Βορειοανατολικό Ατλαντικό με φθηνότερα υποκατάστατα από μακρινές θάλασσες.
Η ρίζα του προβλήματος παραμένει η θεσμική ολιγωρία καθώς οι νομοθετικές τρύπες επιτρέπουν τη διοχέτευση στην αγορά ειδών που προέρχονται από παράνομη ή μη ελεγχόμενη αλιεία. Αυτή η κατάσταση υπονομεύει τις προσπάθειες για τη διατήρηση των θαλάσσιων αποθεμάτων και την προστασία των οικοσυστημάτων ενώ παράλληλα εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία. Η λανθασμένη ταυτοποίηση ειδών μπορεί να αποβεί μοιραία για άτομα με τροφικές αλλεργίες ενώ η έλλειψη ελέγχου στην προέλευση αυξάνει την πιθανότητα έκθεσης σε τοξίνες από μολυσμένες περιοχές. Η επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί ότι χωρίς την άμεση επιβολή αυστηρών και εναρμονισμένων κανόνων επισήμανσης σε όλα τα στάδια της αγοράς η νοθεία θα συνεχίσει να αποτελεί έναν κρυφό αλλά κυρίαρχο παράγοντα στην καθημερινή διατροφή των Ευρωπαίων πολιτών.