Ὁ χριστιανισμὸς προσπαθεῖ νὰ συνυπάρξει μὲ τὴν κοινωνία. Ὅσο ἐπιζήμια εἶναι ἡ προσκόλληση στὸ παρελθόν, ἄλλο τόσο εἶναι καὶ ἡ ὁλοκληρωτικὴ ἄρνησή του. ᾿Αναζητεῖται ἡ ὑπέρβαση τοῦ διχασμοῦ, ποὺ θὰ ἑνώσει τὶς δύο αὐτὲς προοπτικές, τὸ πέρασμα ἀπὸ τὴ σύγκρουση στὴ συνύπαρξη. Οἱ Καππαδόκες Πατέρες ὁριοθετοῦν τὴ σχέση τοῦ χριστιανισμοῦ μὲ τὴν ἑλληνικὴ παιδεία, τὴν ἔξωθεν, ὅπως τὴν ὀνομάζουν. ᾿Αντικρούοντας τὸ Ἔδικτον τοῦ Ἰουλιανοῦ, ποὺ ἀπαγόρευε τὴ διδασκαλία τῶν ἑλληνικῶν κειμένων στοὺς χριστιανούς, ὁ Γρηγόριος ὁ Θεολόγος γράφει· κακούργως τὴν προσηγορίαν μετέθηκεν ἐπὶ τὸ δοκοῦν, ὥσπερ τῆς θρησκείας ὄντα τὸν Ἕλληνα λόγον, ἀλλ’ οὐ τῆς γλώσσης, καὶ διὰ τοῦτο ὡς ἀλλοτρίου καλοῦ φῶρας τῶν λόγων ἡμᾶς ἀπήλασεν. Ὁ ἱεράρχης διαχωρίζει τὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα καὶ παιδεία ἀπὸ τὴν εἰδωλολατρία· ὁ ἑλληνισμός ἀπορρίπτεται ὡς θρησκεία, ὄχι ὡς παιδεία. Οἱ πατέρες δὲν ἐγκωμιάζουν μόνο τὸ ὕφος τῶν κλασικῶν κειμένων· ὁ θαυμασμὸς προχωρεῖ πέρα ἀπ᾿ τὴ μορφή οὐκ ἄχρηστον ψυχαῖς μαθήματα τὰ ἔξωθεν δὴ ταῦτα, γράφει ὁ Μ. Βασίλειος στὸ γνωστὸ ἔργο του «Πρὸς τοὺς νέους, ὅπως ἂν ἐξ ἑλληνικῶν ὠφελοῖντο λόγων», πού, ὡς λογοτεχνικὸ εἶδος, μοιάζει μὲ τὸ ἔργο τοῦ Πλούταρχου «Πῶς δεῖ τὸν νέον ποιημάτων ἀκούειν». Βάση γιὰ τὴ διάπλαση τοῦ ἀνθρώπου εἶναι, κατὰ τὸν ἱεράρχη, ὁ ἠθικὸς κανόνας τοῦ χριστιανισμοῦ, ὅπως διατυπώνεται στὴν «Ἐπὶ τοῦ Ὄρους ὁμιλία». Όπως ὅμως στὸ «Κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιο» κάθε ἐντολὴ τοῦ Μωσαϊκοῦ νόμου παραβάλλεται μὲ τὶς ἐπιταγὲς τῆς χριστιανικῆς ἠθικῆς καὶ συμπληρώνεται, ἔτσι καὶ στὸ ἔργο τοῦ Μ. Βασιλείου τὰ ἠθικὰ παραγγέλματα καὶ παραδείγματα, ποὺ περικλείουν τὰ κείμενα τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ κόσμου, παραλληλίζονται πρὸς τὶς ἠθικὲς ἐντολὲς τῆς ᾿«Επὶ τοῦ Ὄρους ὁμιλίας». Οἶμαι δὲ πᾶσιν ἀνωμολογῆσθαι τῶν νοῦν ἐχόντων παίδευσιν τῶν παρ᾽ ἡμῖν ἀγαθῶν εἶναι τὸ πρῶτον. Οὐ ταύτην μόνην τὴν εὐγενεστέραν καὶ ἡμετέραν … ἀλλὰ καὶ τὴν ἔξωθεν, συνοψίζει ὁ Γρηγόριος ὁ Θεολόγος. Οἱ ἀρχαῖοι ἕλληνες λογοτέχνες ἀπὸ τὸν Ὅμηρο μέχρι καὶ τοὺς ἐκπροσώπους τῆς β’ σοφιστικῆς παραμένουν στὸ πρόγραμμα τῆς παιδείας.
Ἁγνὴ Βασιλακοπούλου, Ἡ κλασικὴ παιδεία στὸ Βυζάντιο, ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΕΤΗΡΙΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ , σελ. 329.