Γλωσσικά Παραμυθήματα 26❧ Σας έχει συμβεί να δακρύσετε διαβάζοντας ένα ελληνικό κείμενο γραμμένο πριν από πολλούς αιώνες;
1. Αρχαία Ελληνική Γραμματεία (Έπος, Λυρική Ποίηση, Κλασικοί Χρόνοι)• Ομήρου Ιλιάδα & Οδύσσεια (8ος αι. π.Χ.)
✦ Αποχαιρετισμός Έκτορα – Ανδρομάχης, Πρίαμος και Αχιλλέας, Θάνατος Πατρόκλου.
✦ «νόσφιν ἀπομόρξατο δάκρυ» (Το κρυφό δάκρυ του Οδυσσέα για τον σκύλο του, τον Άργο).
• Σαπφώ (7ος-6ος αι. π.Χ.) – Λυρική Ποίηση
✦ «δέδυκε μὲν ἀ σελάννα / καὶ Πληΐαδες· μέσαι δὲ / νύκτες…»
✦ «Ἀστέρες μὲν ἀμφὶ κάλαν σελάνναν / ἆιψ ἀποκρύπτοισι φάεννον εἶδος…»
• Αισχύλος (5ος αι. π.Χ.) – Τραγωδία
✦ «Ὦ παῖδες Ἑλλήνων ἴτε, / ἐλευθεροῦτε πατρίδ᾽, ἐλευθεροῦτε δὲ / παῖδας, γυναῖκας, θεῶν τε πατρῴων ἕδη, / θήκας τε προγόνων· νῦν ὑπὲρ πάντων ἀγών.» (Πέρσαι)
• Σοφοκλής (5ος αι. π.Χ.) – Τραγωδία
✦ «οὔτοι συνέχθειν, ἀλλὰ συμφιλεῖν ἔφυν» (Αντιγόνη)
Φιλοκτήτης: Η τραγικότητα της ανθρώπινης απομόνωσης.
• Ευριπίδης, Τρωάδες (5ος αι. π.Χ.) – Τραγωδία
Η οδύνη του πολέμου και ο θρήνος των αιχμαλώτων γυναικών.
• Θουκυδίδης, Περικλέους Επιτάφιος (5ος αι. π.Χ.)
✦ «Χρώμεθα γὰρ πολιτείᾳ οὐ ζηλούσῃ τοὺς τῶν πέλας νόμους…»
✦ «τὸ γὰρ φιλότιμον ἀγήρων μόνον»
• Επιτύμβια Στήλη της Αμφαρέτης (περ. 410 π.Χ.) – Κεραμεικός
Το συγκινητικό επίγραμμα της γιαγιάς που κρατά το νεκρό εγγόνι της.
• Ξενοφών, Κύρου Παιδεία (4ος αι. π.Χ.)
✦ «…Κύρος εἰμί ὁ Καμβύσου, ὃς τὴν ἀρχὴν Πέρσαις κατεστησάμην…»
____________________
2. Ελληνιστική & Ρωμαϊκή Περίοδος (Επίγραμμα, Σάτιρα)• Παλατινή Ανθολογία (Στράτων ο Σαρδιανός, 2ος αι. μ.Χ.)
✦ «Γραμματικὸν Ζηνωνὶς ἔχει πώγωνα Μένανδρον…»
• Λουκιανός, Νεκρικοί Διάλογοι (2ος αι. μ.Χ.)
Η σάτιρα που προκαλεί το γέλιο των αναγνωστών.
________________________
3. Βυζαντινή Υμνογραφία & Εκκλησιαστικά Κείμενα• (3ος-4ος αι. μ.Χ.) «Φῶς ἱλαρὸν ἁγίας δόξης ἀθανάτου Πατρός…»
• Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο (1ος-2ος αι. μ.Χ.)
✦ «Λέγει τῷ Σίμωνι Πέτρῳ ὁ Ἰησοῦς· Σίμων Ἰωνᾶ, ἀγαπᾷς με πλεῖον τούτων; […] λέγει αὐτῷ τὸ τρίτον· Σίμων Ἰωνᾶ, φιλεῖς με;» (Κεφάλαιο ΚΑ΄)
• Επιστολές Παύλου
✦ «Ἡμεῖς δὲ κηρύσσομεν Χριστὸν ἐσταυρωμένον…» (Αποστολικό Ανάγνωσμα Αποκαθηλώσεως)
• Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός (7ος-8ος αι. μ.Χ.)
✦ «Τὴν ἄμετρον σου εὐσπλαγχνίαν…» (Αναστάσιμος Κανόνας)
✦ «Πάντα ματαιότης τὰ ἀνθρώπινα, ὅσα οὐχ ὑπάρχει μετὰ θάνατον…» (Νεκρώσιμα Ιδιόμελα)
• Ύμνοι της Μεγάλης Εβδομάδας
✦ «Σὲ τὸν ἀναβαλλόμενον τὸ φῶς ὥσπερ ἱμάτιον…» (Δοξαστικό Μεγάλης Παρασκευής)
✦ «Δός μοι τοῦτον τὸν ξένον, τὸν ἐκ βρέφους ὡς ξένον ξενωθέντα ἐν κόσμῳ…» (Δοξαστικό Μεγάλης Παρασκευής)
✦ «Αἱ γενεαί πᾶσαι…» (Εγκώμια Επιταφίου)
✦ «Τὸν νυμφῶνά Σου βλέπω…» (Ύμνος του Νυμφίου)
✦ «Σήμερον κρεμᾶται ἐπὶ ξύλου…» (Αντίφωνο Μεγάλης Πέμπτης)
__________________
4. Μεταβυζαντινή & Νεότερη Λογοτεχνία (Δημοτικά, Κρητική Λογοτεχνία, 19ος-20ός αι.)• Δημοτικά Τραγούδια & Θρήνοι
✦ «Γιὰ ἰδὲς θᾶμα κι’ ἀντίθαμα ποῦ γίνεται ’ς τὸν κόσμο, τέτοια πανώρια λυγερὴ νὰ σέρνῃ ὁ πεθαµένος!» (Το Μοιρολόι του Χάρου)
✦ «Σημαίνει ο Θεός, σημαίνει η γης, σημαίνουν τα επουράνια…» (Θρήνος της Άλωσης)
• Βιτσέντζος Κορνάρος, Ερωτόκριτος (17ος αι.)
✦ «Κι ούδ’ εκατάδεχουνταν κανείς να του μιλήση, / κι όπου τον εσυναπαντά, δάκρυα πολλά θα χύση. / Ήτονε των αρμάτων φως και της τουρκάς τρομάρα…»
• Διονύσιος Σολωμός (19ος αι.)
✦ «Μοναχή τον δρόμο πήρες / εξανάρθες μοναχή / δεν είν’ εύκολες οι θύρες / εάν η χρεία τες κουρταλεί» (Ύμνος εις την Ελευθερίαν)
✦ Ελεύθεροι Πολιορκημένοι
• Ανδρέας Κάλβος
✦ «Υἱέ μου πνέουσαν μ’ εἶδες· ὁ ἥλιος κυκλοδίωκτος…»