Οι επιπτώσεις των μικροπλαστικών στην ανθρώπινη υγεία δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως. Ωστόσο, νέα μελέτη αναδεικνύει μια συχνή πηγή καθημερινής έκθεσης που συχνά περνά απαρατήρητη. Tα ποτήρια που χρησιμοποιούμε για τα ζεστά ροφήματα σε πακέτο.
Για τους περισσότερους, ένα ποτήρι του καφέ μοιάζει απολύτως ακίνδυνο. Ωστόσο, όταν είναι κατασκευασμένο από πλαστικό ή διαθέτει στο εσωτερικό του μια λεπτή πλαστική επένδυση, υπάρχει πιθανότητα να απελευθερώσει χιλιάδες μικροσκοπικά πλαστικά σωματίδια μέσα στο ρόφημα, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε στο The Conversation.
Μόνο στην Αυστραλία χρησιμοποιούνται κάθε χρόνο περίπου 1,45 δισεκατομμύρια ποτήρια μίας χρήσης για ζεστά ροφήματα, ενώ επιπλέον καταναλώνονται περίπου 890 εκατομμύρια πλαστικά καπάκια. Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο αριθμός των ποτηριών αυτών αγγίζει τα 500 δισεκατομμύρια ετησίως.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Hazardous Materials: Plastics, εξετάστηκε τι συμβαίνει με τα συγκεκριμένα ποτήρια όταν εκτίθενται σε υψηλές θερμοκρασίες.
Το συμπέρασμα ήταν σαφές. Η θερμοκρασία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που ενισχύουν την απελευθέρωση μικροπλαστικών, ενώ το υλικό από το οποίο είναι κατασκευασμένο το ποτήρι παίζει επίσης καθοριστικό ρόλο.
Τι είναι τα μικροπλαστικά;
Τα μικροπλαστικά είναι εξαιρετικά μικρά θραύσματα πλαστικού, με μέγεθος έως 5 χιλιοστά.
Μπορούν να δημιουργηθούν από τη διάσπαση μεγαλύτερων πλαστικών αντικειμένων ή να απελευθερώνονται απευθείας από προϊόντα κατά τη φυσιολογική τους χρήση. Στη συνέχεια, καταλήγουν στο περιβάλλον, στα τρόφιμα και τελικά στον ανθρώπινο οργανισμό.
Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχουν οριστικά στοιχεία για το πόση ποσότητα μικροπλαστικών παραμένει πράγματι στο ανθρώπινο σώμα. Η έρευνα στον συγκεκριμένο τομέα αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες, καθώς υπάρχει κίνδυνος επιμόλυνσης των δειγμάτων και είναι ιδιαίτερα δύσκολο να εντοπιστούν με ακρίβεια τόσο μικρά σωματίδια στους ανθρώπινους ιστούς.
Παράλληλα, οι επιστήμονες συνεχίζουν να διερευνούν τις πιθανές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των μικροπλαστικών στην υγεία. Απαιτούνται περισσότερες μελέτες, όμως μέχρι τότε είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε ποιες καθημερινές συνήθειες μπορεί να αυξάνουν την έκθεσή μας σε αυτά.
Η θερμοκρασία φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο
Κατά τη διάρκεια της έρευνας, μελετήθηκε η συμπεριφορά κοινών πλαστικών, όπως το πολυαιθυλένιο και το πολυπροπυλένιο, υπό διαφορετικές συνθήκες. Ο παράγοντας που ξεχώρισε ήταν η θερμοκρασία.
Όσο αυξάνεται η θερμοκρασία του υγρού που βρίσκεται μέσα στο δοχείο, τόσο ενισχύεται και η απελευθέρωση μικροπλαστικών. Στις μελέτες που εξετάστηκαν, οι μετρήσεις κυμαίνονταν από μερικές εκατοντάδες σωματίδια έως περισσότερα από 8 εκατομμύρια σωματίδια ανά λίτρο, ανάλογα με το υλικό και τη μεθοδολογία κάθε πειράματος.
Αντίθετα, ο χρόνος παραμονής του ροφήματος στο ποτήρι δεν υπήρξε καθοριστικός παράγοντας. Η θερμοκρασία του ροφήματος τη στιγμή που έρχεται σε επαφή με το πλαστικό ενδέχεται να έχει μεγαλύτερη σημασία από το πόση ώρα παραμένει μέσα στο ποτήρι.
Η δοκιμή σε 400 ποτήρια καφέ
Για τις ανάγκες της έρευνας συλλέχθηκαν 400 ποτήρια καφέ δύο διαφορετικών τύπων από την περιοχή του Μπρίσμπεϊν. Ποτήρια από πολυαιθυλένιο και χάρτινα ποτήρια με λεπτή πλαστική επένδυση στο εσωτερικό τους.
Τα δείγματα εξετάστηκαν στους 5°C, δηλαδή περίπου στη θερμοκρασία ενός κρύου καφέ, και στους 60°C, που αντιστοιχεί σε ένα ζεστό ρόφημα.
Και οι δύο τύποι ποτηριών απελευθέρωσαν μικροπλαστικά, όμως τα αποτελέσματα ανέδειξαν δύο βασικά ευρήματα.
Πρώτον, το υλικό έχει σημασία. Τα χάρτινα ποτήρια με λεπτή πλαστική επένδυση απελευθέρωσαν λιγότερα μικροπλαστικά σε σύγκριση με τα ποτήρια που ήταν εξ ολοκλήρου κατασκευασμένα από πλαστικό, ανεξάρτητα από τη θερμοκρασία.
Δεύτερον, η αύξηση της θερμοκρασίας ενίσχυσε σημαντικά την απελευθέρωση σωματιδίων. Στα αμιγώς πλαστικά ποτήρια, η μετάβαση από ένα κρύο σε ένα ζεστό ρόφημα αύξησε την απελευθέρωση μικροπλαστικών κατά περίπου 33%.
Με βάση τις μετρήσεις, ένας άνθρωπος που καταναλώνει καθημερινά 300 ml καφέ σε ποτήρι από πολυαιθυλένιο θα μπορούσε να προσλαμβάνει έως και 363.000 μικροπλαστικά σωματίδια τον χρόνο.
Γιατί η θερμότητα επηρεάζει τόσο πολύ το πλαστικό;
Με τη βοήθεια απεικόνισης υψηλής ανάλυσης εξετάστηκε το εσωτερικό των ποτηριών. Διαπιστώθηκε ότι τα ποτήρια που αποτελούνται εξ ολοκλήρου από πλαστικό έχουν πολύ πιο τραχιά επιφάνεια, με μικρές «κορυφές» και «κοιλότητες», σε σύγκριση με τα χάρτινα ποτήρια που διαθέτουν λεπτή πλαστική επένδυση.
Η ανομοιόμορφη επιφάνεια διευκολύνει την αποκόλληση μικροσκοπικών σωματιδίων. Η θερμότητα επιταχύνει τη διαδικασία, καθώς μαλακώνει το πλαστικό και προκαλεί διαστολή και συστολή του υλικού.
Πώς μπορούμε να περιορίσουμε την έκθεση;
Δεν χρειάζεται να εγκαταλείψουμε τον πρωινό καφέ σε πακέτο. Υπάρχουν, όμως, ορισμένες απλές επιλογές που μπορούν να περιορίσουν την έκθεση σε μικροπλαστικά.
Για τα ζεστά ροφήματα, η καλύτερη επιλογή είναι ένα επαναχρησιμοποιούμενο ποτήρι από ανοξείδωτο χάλυβα, γυαλί ή κεραμικό, υλικά που δεν απελευθερώνουν μικροπλαστικά με τον ίδιο τρόπο.
Αν η χρήση ποτηριού μίας χρήσης είναι αναπόφευκτη, τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι τα χάρτινα ποτήρια με λεπτή πλαστική επένδυση απελευθερώνουν συνήθως λιγότερα σωματίδια από εκείνα που είναι εξ ολοκλήρου πλαστικά. Ωστόσο, κανένας από τους δύο τύπους δεν είναι εντελώς απαλλαγμένος από μικροπλαστικά.
Καθώς η θερμότητα αποτελεί βασικό παράγοντα απελευθέρωσης πλαστικών σωματιδίων, είναι προτιμότερο να αποφεύγεται η τοποθέτηση καυτού υγρού σε δοχεία που περιέχουν πλαστικό. Ακόμη και το να αφεθεί ο καφές να κρυώσει ελαφρώς πριν καταναλωθεί μπορεί να μειώσει την καταπόνηση της πλαστικής επένδυσης.