Του Θοδωρή Σπηλιώτη
Σαν σήμερα 31 Ιουλίου 1920, δολοφονείται εν ψυχρώ ο πολιτικός, λογοτέχνης, οραματιστής και ήρωας της Μακεδονίας Ιών Δραγούμης. Η αιτίες αυτής της δολοφονίας παραμένουν άγνωστες μέχρι και σήμερα. Η επίσημη ιστορία αναφέρει ότι ο Δραγούμης υποστήριζε τον βασιλιά και ότι οργάνωσε την δολοφονία του Βενιζέλου στο Παρίσι και για τον λόγο αυτό τον σκότωσαν.
Ο Ίων Δραγούμης καταγόταν από το χωριό Βογατσικό της Μακεδονίας. Ο προπάππους του Μάρκος Δραγούμης, ήταν έμπορος της Κωνσταντινούπολης και προσέφερε σημαντική βοήθεια στον αγώνα για την ελευθερία της Ελλάδας το 1821. Ο παππούς του Νικόλαος Δραγούμης διετέλεσε γραμματέας του Ιωάννη Καποδίστρια. Μετά την δολοφονία του Καποδίστρια και την ανάληψη της εξουσίας από τον Γερμανό βασιλιά της Ελλάδας Όθωνα, παραιτήθηκε και επαναστάτησε μαζί με τον ελληνικό λαό που διεκδικούσε Σύνταγμα. Ακολούθησε η Σεπτεμβριανή επανάσταση, όπου ο Ελληνικός λαός δικαιώθηκε.
Ο αμφιλεγόμενος ρόλος του Στέφανου Δραγούμη
Ο πατέρας του Ίωνα Δραγούμη, ήταν ο Στέφανος Δραγούμης. Συμμετείχε στο κόμμα του Χαρίλαου Τρικούπη και διετέλεσε υπουργός σε διάφορα υπουργεία.
Ο Στέφανος Δραγούμης, ένας πολιτικός που προκαλούσε με την ζωή του, διότι την περίοδο εκείνη που πεινούσε ο ελληνικός λαός, εκείνος όπως και οι άλλοι συνάδελφοί του ζούσαν πλουσιοπάροχα, σε ένα δικό του μεγάλο σπίτι στην Κηφισιά με υπηρέτες, με ανέσεις και όλα τα αγαθά και με μεγάλο μισθό.
Ωστόσο ήταν ο μόνος πολιτικός του Κοινοβουλίου, ο οποίος υποστήριξε τους Έλληνες της Μακεδονίας, στον αγώνα τους για την ελευθερία τους. Μάλιστα, το 1878, σημειώθηκε στο Λιτόχωρο της Πιερίας ένοπλη επανάσταση, επειδή έναν χρόνο πριν υπογράφτηκε με στόχο να καταργηθεί η συνθήκη του Αγίου Στεφάνου, η οποία αναγνώριζε την Βουλγαρία ως ανεξάρτητο κράτος και οι μεγάλες Δυνάμεις τους παραχωρούσαν την Θράκη και την Μακεδονία. Στην εξέγερση αυτή ζητούσαν την Ένωση με την Ελλάδα.
Από τότε οι Βούλγαροι απέκτησαν δικαιώματα στο χώρο της Μακεδονίας και ίδρυσαν το Βουλγαρικό κομιτάτο, το οποίο προσπαθούσε να εκδιώξει τους Έλληνες της Μακεδονίας.
Ο Στέφανος Δραγούμης αγόρασε όπλα και τα μετέφερε ο ίδιος στο Λιτόχωρο και τα έδωσε στους επαναστάτες. Έκτοτε από την πολιτική του θέση, έγινε ο κύριος οργανωτής του Μακεδονικού αγώνα στην Αθήνα.
Ο Στέφανος Δραγούμης με την γυναίκα του είχαν 11 παιδιά. Το πέμπτο στη σειρά ήταν ο Ιωνάς. Γεννήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 1878. Από μικρός ήταν φιλάσθενος και η δοκιμασία του τον έκανε να μην φοβάται τον θάνατο.
Σπούδασε νομική στην Αθήνα και αποφοίτησε με άριστα το 1897. Αμέσως μετά κατατάχθηκε στον ελληνικό στρατό και πολέμησε στον ελληνοτουρκικό πόλεμο στην Κρήτη. Το 1899, δίνει εξετάσεις και προσλαμβάνεται στην διπλωματική υπηρεσία του υπουργείου εξωτερικών.
Η δράση του Ίωνα Δραγούμη στον Μακεδονικό αγώνα.
Με την προτροπή του πατέρα του, ο Ιωνάς αναλαμβάνει σε ηλικία 24 ετών υποπρόξενος στο Μοναστήρι, πόλη της Δυτικής Μακεδονίας.
Όταν έφτασε στο Μοναστήρι παρακολουθούσε τις βιαιοπραγίες των Βουλγάρων κομιτατζήδων, οι οποίοι προσπαθούσαν να διώξουν τους Έλληνες από την Μακεδονία. Έστελνε επιστολές στην Ελληνική κυβέρνηση και στο εξωτερικό, ενημερώνοντας για την κατάσταση που επικρατούσε στην Μακεδονία.
Επιπλέον δημιούργησε ταμείο στην Αθήνα, από όπου συγκεντρώθηκαν χρήματα για τις ανάγκες των Ελλήνων αγωνιστών.
Στις αρχές του 1903, ο Ιωνάς Δραγούμης περιόδευσε σε όλη την Δυτική Μακεδονία ιδρύοντας επιτροπές αγώνα, τις {{ Μυστικές Τριάδες}}, οι οποίες προστάτευαν τους Έλληνες της Μακεδονίας από τους Βούλγαρους επιδρομείς.
Στην πόλη της Καστοριάς, μητροπολίτης ήταν ο Γερμανός Καραβαγγέλης, ένας δραστήριος ιεράρχης με υψηλό εθνικό φρόνημα. Ο μητροπολίτης Γερμανός, συγκροτεί το 1901 τα πρώτα ένοπλα σώματα. Μαζί με τον Ίωνα συνεργάζονται άψογα και ξεσηκώνουν τους Έλληνες της Μακεδονίας.
Για την δράση του Δραγούμη στην Δυτική Μακεδονία, η Ελληνική κυβέρνηση τον απομάκρυνε και τον τοποθέτησε πρόξενο στις Σέρρες. Την επόμενη χρονιά μετατίθεται στο Πύργο της Βουλγαρίας και σε σύντομο χρονικό διάστημα στην Φιλιππούπολη, τον Σεπτέμβριο του 1904.
Η Φιλιππούπολη, μια πόλη της Βουλγαρίας με έντονο ελληνικό πληθυσμό, ο οποίος στέναζε καθώς πιεζόταν από τους Βούλγαρους να αρνηθούν την ελληνικότητα τους. Εκεί ο Ιωνάς Δραγούμης οργάνωσε τους Έλληνες. Στόχος του να αφυπνίσει τους Έλληνες και να τους ενώσει, ώστε όλοι μαζί να αντιμετωπίσουν την μεγάλη δοκιμασία.
Στις 13 Οκτωβρίου 1904, σκοτώνεται στο πεδίο της μάχης ο Παύλος Μελάς. Όμως η θυσία του αφύπνισε τους Έλληνες στρατιωτικούς της Αθήνας, οι οποίοι κατευθύνθηκαν στην Μακεδονία για να πολεμήσουν. Δημιουργούνται τα πρώτα αντάρτικα σώματα. Το Βουλγαρικό κομιτάτο τρομοκρατείται. Βλέποντας η ελληνική κυβέρνηση ότι δεν μπορεί να ελέγξει τον Ίωνα, τον διώχνει από την Μακεδονία και τον στέλνει τον Φεβρουάριο του 1905 στο προξενείο Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου.
Η μετέπειτα πορεία του Ίων Δραγούμη.
Στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, ο Ίων παραμένει για έναν χρόνο και το 1906 τοποθετείται στην Αλεξανδρούπολη της Θράκης. Το 1907 τοποθετείται πρόξενος στην Κωνσταντινούπολη.
Εκεί βρίσκει τον φίλο του και συναγωνιστή του κατά τον Μακεδονικό αγώνα, Αθανάσιο Σουλιώτη – Νικολαΐδη και το 1908 ίδρυσαν την {{Οργάνωση της Κωνσταντινούπολης}}.
Αποτέλεσε μια μυστική οργάνωση με σκοπό να αγωνιστεί για τα δικαιώματα των Ελλήνων που ζούσαν στο Οθωμανικό κράτος. Οι Έλληνες της οργάνωσης έφτασαν τους 500 και ο τρόπος μυησης ήταν παρόμοιος με της Φιλικής εταιρείας. Επιπλέον η εταιρεία αυτή καταδίκαζε την Βουλγαρική προπαγάνδα του Βουλγαρικού κομιτάτου. Η οργάνωση αυτή διαλύθηκε γρήγορα εξαιτίας του κινήματος των Νεότουρκων.
Δραγούμης και η ενασχόληση του με την λογοτεχνία
Επιπρόσθετα, ο Ίων Δραγούμης ασχολήθηκε και με την συγγραφή. Ήδη έχει γράψει δύο βιβλία. Το πρώτο {{ Μαρτύρων και Ηρώων αίμα}}, που εξιστορεί την δράση και τον θάνατο του Παύλου Μελά, καθώς και την κατάσταση που επικρατούσε στην Μακεδονία και το βιβλίο {{Σαμοθράκη}}, όπου γράφει για την ελληνικότητα της Θράκης και δίνει γενικά στοιχεία για τον τόπο.
Η δράση του Δραγούμη στους Βαλκανικούς πόλεμους.
Το 1911 τα Δωδεκάνησα παραχωρούνται στην Ιταλία. Ο μόνος Έλληνας που αντέδρασε ήταν ο Ίων Δραγούμης, ο οποίος συγκρότησε στην Πάτμο {{ πανδωδεκανησιακό συνέδριο}}, το οποίο εξέδωσε το αίτημα της Ένωσης των Δωδεκανήσων με την Ελλάδα.
Το 1912 ξεσπά ο Α Βαλκανικός πόλεμος. Ο Ίων Δραγούμης στρατεύεται και λαμβάνει τον βαθμό του δεκανέα. Πολέμησε στο Σαραντάπορο και στην Μάχη των Γιαννιτσών ( Οκτώβριος 1912). Στις 27 Οκτωβρίου 1912 μπαίνει πρώτος στην Θεσσαλονίκη και υψώνει την ελληνική σημαία στην μητρόπολη. Ως δεκανέας έλαβε μέρος στους όρους παράδοσης της Θεσσαλονίκης, υποστηρίζοντας τα δίκαια του ελληνισμού στην περιοχή.
Η σύγκρουση με τον Βενιζέλο
Από το 1910, πρωθυπουργός της Ελλάδας ήταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Κατάφερε να συμφωνήσει με τους Βαλκανικούς λαούς, την Σερβία, το Μαυροβούνιο και την Βουλγαρία και όλοι μαζί πολέμησαν τους Οθωμανούς Τούρκους.
Την περίοδο αυτή, ο ελληνικός στρατός είχε απελευθερώσει την Θεσσαλονίκη, την Νοτιοδυτική Μακεδονία και όλη την Ήπειρο (πλην των Ιωαννίνων) και της Χαλκιδικής και τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου.
Ο Βενιζέλος είχε ξεκινήσει τις συνομιλίες με τους συμμάχους για την μοιρασιά. Συμφώνησε με την Βουλγαρία να δώσει την Θράκη και την Ανατολική Μακεδονία.
Για την πράξη του αυτή συγκρούστηκε έντονα με τον Δραγούμη. Ο Δραγούμης του υπενθυμίζει ότι αν χαθεί η Θράκη, η Ελλάδα θα χάσει την επαφή της με την Κωνσταντινούπολη και την ανατολή.
Τον Νοέμβριο του 1912 γράφει άρθρο στο περιοδικό Νουμάς και κατηγορεί τον Βενιζέλο ότι με τις υποχωρήσεις του μεγαλώνει την Βουλγαρία.
Εθνικός Διχασμός
Μετά το τέλος και του β Βαλκανικού πολέμου, ξεκινάει το 1914, ο Πρώτος παγκόσμιος πόλεμος. Εκεί ο πρωθυπουργός Βενιζέλος συγκρούεται με τον βασιλιά Κωνσταντίνο για το αν θα πάρει μέρος στο πόλεμο η Ελλάδα. Από την σύγκρουση αυτή, ο Βενιζέλος χάνει τις εκλογές και παραιτήθηκε.
Την περίοδο αυτή ο Ίων Δραγούμης βρίσκεται στο προξενείο της Αγίας Πετρούπολης, όπου οργανώνει τις ελληνικές κοινότητες της Ρωσίας.
Στις εκλογές του 1915, ο Δραγούμης εκλέγεται βουλευτής Φλωρίνης και παραιτήθηκε από το σώμα των προξένων. Ως βουλευτής ακολούθησε μια δική του πορεία, χωρίς να συμμετέχει στον διχασμό. Μιλάει για την επιθετικότητα των Βουλγάρων στους Έλληνες της Ανατολικής Μακεδονίας.
Υποστήριξε τα κοινωνικά δικαιώματα των Ελλήνων πολιτών και κατηγορούσε τον Βενιζέλο για εθνική υποτέλεια ( δηλαδή την χαμένη πολιτική και οικονομική ανεξαρτησία και για το ότι την Ελλάδα την εκμεταλλεύονται οι ξένες δυνάμεις).
Τον Ιανουάριο του 1916, ιδρύει το περιοδικό {{ Πολιτική Επιθεώρηση}}, όπου ενημερώνει τον λαό για τις πολιτικές εξελίξεις.
Η αρχή του τέλους
Το 1917 ο Ελευθέριος Βενιζέλος κερδίζει τις εκλογές. Εκθρονίζει τον βασιλιά Κωνσταντίνο, εξορίζει στην Κορσική τους πολιτικούς του αντιπάλους και στέλνει την Ελλάδα στον Α παγκόσμιο πόλεμο. Ανάμεσα στους εξόριστους ήταν και ο Δραγούμης. Το 1919 τον εξορίζει ξανά στην Σκόπελο.
Το χρονικό της δολοφονίας
Μετά το τέλος του α Παγκοσμίου πολέμου, οι μεγάλες Δυνάμεις ανταμείβουν την Ελλάδα για την συμμετοχή της, παραχωρώντας της την Ανατολική Θράκη, τα νησιά Ίμβρο και Τένεδο και την πόλη της Σμύρνης. Στις 28 Ιουλίου 1920, ο Βενιζέλος βρίσκεται στο Παρίσι και υπογράφει την Συνθήκη αυτή των Σεβρών.
Στις 30 Ιουλίου 1920, ο Βενιζέλος ετοιμαζόταν να γυρίσει στην Αθήνα δέχεται απόπειρα δολοφονίας. Την επόμενη μέρα, η είδηση φτάνει στην Αθήνα παραποιημένη.
Ο Ίων Δραγούμης καθώς πήγαινε στα γραφεία του περιοδικού που εξέδιδε για να καταδικάσει το γεγονός της απόπειρας, τον σταμάτησε η ελληνική χωροφυλακή και τον συνέλαβε.
Λίγο αργότερα ένα απόσπασμα από Κρητικούς στρατιώτες, τον οδήγησε σε ένα κεντρικό σημείο της Αθηνας και τον σκότωσαν.
Η δολοφονία αυτή συγκλόνισε τον απλό λαό. Στα τέλη Αυγούστου, ο εισαγγελέας που είχε αναλάβει την υπόθεση έβαλε στην φυλακή το στρατιωτικό απόσπασμα που εκτέλεσε τον Δραγούμη.
Για αυτή την δολοφονία δεν βρέθηκε ο ηθικός αυτουργός. Η πιο επικρατέστερη εκδοχή της δολοφονίας, είναι ότι την τύχη του Δραγούμη, την αποφάσισε ο λοχίας που οδηγούσε το απόσπασμα.
Τέλος ο Ίων Δραγούμης υπήρξε ένας άνθρωπος που αγάπησε την Ελλάδα, που αγωνίστηκε για την Μακεδονία που οραματίστηκε μια μεγάλη Ελλάδα και που όπου και που άφησε σημαντικό έργο σε όσες πρεσβείες πέρασε. Σε μια εποχή που βυθιζόμαστε στην αδιαφορία και την ανυπαρξία, ο Ίων Δραγούμης μας λέει τα εξής :
{{ Γίνεται άνθρωποι, αποκλειστεί συνείδηση, γίνεται κάτι δικό σας πρωτότυπο και ελεύθερο! Νιώστε την Εθνική σας υπόσταση, νιώστε την ευθύνη που έχετε ως Έλληνες}}.