Του Θοδωρή Σπηλιώτη
Σαν σήμερα 11 Νοεμβρίου 1912, ο Ελληνικός στρατός απελευθερώνει την Καστοριά, μετά από πέντε αιώνες Οθωμανικού ζυγού.
Η Καστοριά είναι μια όμορφη πόλη της Δυτικής Μακεδονίας. Από το 1383 οι Οθωμανοί κατέλαβαν την Καστοριά. Στα τέλη του 19 ου αιώνα, η Βουλγαρία που ήθελε να κατακτήσει την Μακεδονία και την Θράκη, έστειλε τους κομιτατζήδες, οι οποίοι προσπαθούσαν με την βία να κάνουν τους Μακεδόνες να προσέλθουν στο δική τους εκκλησία, να αποκοπούν από την Ορθόδοξη εκκλησία του Οικουμενικού Πατριαρχείου, να απαρνηθούν την Ελληνική καταγωγή τους και να ενταχθούν στην Βουλγαρία.
Σε αυτές τις δύσκολες ώρες για τους Μακεδόνες, το 1900 εκλέγεται μητροπολίτης Καστορίας ο Γερμανός Καραβαγγέλης, ένας ικανός και ανδρείος κληρικός. Όταν έφτασε στην Καστοριά γρήγορα αντιλήφθηκε την κατάσταση που επικρατούσε στην Μακεδονία και ξεκίνησε τον αγώνα του.
Αρχικά περιόδευσε σε όλα τα χωριά της επαρχίας του και με το κήρυγμα του έδινε θάρρος στους Μακεδόνες και τους προέτρεπε να αγωνίζονται ώστε να μην εγκαταλείψουν την ορθόδοξη εκκλησιά. Επίσης ένωσε τους Μακεδόνες σε ένα κοινό σκοπό, τον αγώνα για την ελευθερία της Μακεδονίας. Για τον σκοπό αυτό δημιούργησε ένοπλες ομάδες, οι οποίες προστάτευαν τους Μακεδόνες από τις βίαιες επιδρομές των κομιτατζήδων.
Ακόμη έστελνε επιστολές στην Ελληνική κυβέρνηση και ενημέρωνε για την κατάσταση που επικρατούσε στην Μακεδονία. Ο αγώνας του μητροπολίτη Γερμανού, οδήγησε πολλούς στρατιωτικούς και πολιτικούς του Ελληνικού κράτους, να αγωνιστούν για την ελευθερία της Μακεδονίας. Άλλοι άφησαν τις οικογένειες τους και πήγαν στην Μακεδονία και πολέμησαν για την ελευθερία της. Άλλοι οργάνωσαν φιλανθρωπικά σωματεία, με στόχο την συγκέντρωση υλικών αγαθών και τα έστελναν στην Μακεδονία.
Το 1907, κατόπιν πίεσης των Οθωμανών, το Οικουμενικό Πατριαρχείο απομάκρυνε από την Καστοριά τον μητροπολίτη Γερμανό και τον μετέθεσε στην μητρόπολη Αμασείας του Πόντου.
Όμως ο σπόρος για την ελευθερία της Μακεδονίας είχε ήδη φυτευτεί. Οι Έλληνες συνέχισαν τον αγώνα τους για την ελευθερία της Μακεδονίας και τον Οκτώβριο του 1912 ξέσπασε ο Α Βαλκανικός Πόλεμος. Το Ελληνικό κράτος συμμετείχε στον πόλεμο αυτό και διεκδίκησε την Μακεδονία. Στις 9 Οκτωβρίου 1912, ο Ελληνικός στρατός κατατρόπωσε τους Οθωμανούς στο Σαραντάπορο και απελευθέρωσε την Κοζάνη.
Στις 19 Οκτωβρίου 1912, το εθελοντικό τάγμα Κρητικών απελευθέρωσε την Νεάπολη Κοζάνης και ανάγκασε στον Οθωμανικό στρατό να υποχωρήσει στην Κορυτσά. Εκεί ο Οθωμανικός στρατός ανασυντάχθηκε και προχώρησε ανατολικά, φτάνοντας στην Σιάτιστα της Κοζάνης. Εκεί στις 4 Νοεμβρίου 1912, πραγματοποιήθηκε σφοδρή σύγκρουση, όπου το Κρητικό τάγμα εξολόθρευσε τον Οθωμανικό στρατό και απελευθέρωσε την Σιάτιστα.
Οι Οθωμανοί υποχώρησαν οριστικά από την Καστοριά, αφήνοντας την με ένα μικρό Οθωμανικό τάγμα. Στις 10 Νοεμβρίου το Γενικό Επιτελείο Στρατού διέταξε το 1 Σύνταγμα Ιππικού να προχωρήσει στην Καστοριά.
Στις 11 Νοεμβρίου 1912, ο Καστοριανός ανθυπολοχαγός του Ιππικού Φιλόλαος Πηχεών εισήλθε με λίγους ιππείς στην Καστοριά, όπου έγινε δεκτός από τους Έλληνες. Στη συνέχεια έφτασε όλο το Σύνταγμα και ύψωσαν την Ελληνική σημαία στην πόλη, βάζοντας τέλος στην Οθωμανική αιχμαλωσία της Καστοριάς.
Μετά από 527 χρόνια, η Καστοριά εντάχθηκε οριστικά στο Ελληνικό κράτος. Ο σπόρος που φύτεψε ο αγωνιστής μητροπολίτης Γερμανός Καραβαγγέλης, καθώς και οι θυσίες του Παύλου Μελά και των Μακεδονομάχων οδήγησε σε αυτό το λαμπρό αποτέλεσμα.