Ἡ ἰδιαιτερότητα τῶν ἐκκλησιῶν τῆς Κέρκυρας

Ἀναστασίας Κουρῆ
φιλολόγου

Μετὰ τὴν ἅλωση τῆς Κωνσταντινούπολης ἀπὸ τοὺς Τούρκους τὸ 1453, ἡ Κέρκυρα ἔγινε τὸ καταφύγιο Ἑλλήνων λογίων προσφύγων, οἱ ὁποῖοι δημιούργησαν στὸ νησὶ τὸ πρῶτο στάδιο τῆς ἰταλικῆς Ἀναγέννησης.

Ἔτσι, μέσα σ’ αὐτὰ τὰ πλαίσια ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκκλησιῶν, τόσο στὴν πόλη ὅσο καὶ στὴν ὕπαιθρο, εἶναι μεγάλος καὶ ἴσως νὰ ὑπερβαίνει τὶς 800 ἐκκλησίες. Χαρακτηριστικὸ ὅλων αὐτῶν τῶν ἐκκλησιῶν, καὶ κυρίως τοῦ ναοῦ τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνα, εἶναι ἡ ἐντυπωσιακὴ πρόσοψη καὶ ἡ πλούσια διακοσμημένη οὐρανία, ὅλα σὲ στὺλ μπαρόκ.

Ὁ Παναγιώτης Δοξαρᾶς, ποὺ τὸ 1727 ζωγράφισε τὴν οὐρανία τῆς ἐκκλησίας τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνα, σπούδασε στὴ Ρώμη καὶ τὴ Βενετία. Θαύμαζε τοὺς μεγάλους Βενετσιάνους ζωγράφους, Τιντορέτο, Τιτσιάνο καὶ Βερονέζε, καὶ ἐγκαινίασε μία σχολὴ στὰ Ἑπτάνησα πολὺ ἀπομακρυσμένη ἀπὸ τὴ βυζαντινὴ παράδοση, ἀλλὰ σχετικὴ μὲ τὴν Κρητικὴ σχολή, ἀφοῦ μετὰ τὴν κατάληψη τῆς Κρήτης ἀπὸ τοὺς Τούρκους τὸ 1669 πολλοὶ Κρητικοὶ κατέφυγαν στὴν Κέρκυρα μεταφέροντας ἐκεῖ τὸν πνευματικό τους καὶ καλλιτεχνικό τους πλοῦτο. Ἐντὸς λοιπὸν τοῦ ναοῦ τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνα, καὶ πάνω ἀκριβῶς ἀπὸ τὸν θόλο τοῦ Ἱεροῦ Βήματος, εἶναι ἱστορημένη ἡ Ἁγία Τριάδα. Στὴν εἰκόνα διακρίνουμε τὸν ἄναρχο Πατέρα, τὸν συνάναρχο Υἱὸ καὶ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα «ἐν εἴδει Περιστερᾶς», ὅπως παρουσιάστηκε στὸ μυστήριο τῆς Βάπτισης, στὸν Ἰορδάνη Ποταμό.

Πάνω ἀκριβῶς ἀπὸ τὸ πρεσβυτέριο τοῦ Ναοῦ δεσπόζει ἡ μεγαλύτερη σύνθεση τῆς οὐρανίας τοῦ ναοῦ. Πρόκειται γιὰ τὸ θαῦμα τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνα μὲ τὸ κεραμίδι, ποὺ ἔγινε κατὰ τὴ διάρκεια τῆς Α’ Οἰκουμενικῆς Συνόδου τὸ 325 στὴ Νίκαια τῆς Βιθυνίας. Ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος κάθεται σὲ βασιλικὸ θρόνο, κάτω ἀπὸ τὸν θρόνο καὶ στὰ δεξιά τοῦ Αὐτοκράτορα διακρίνουμε τὸν ἐπίσκοπο τῆς Τριμυθοῦντας Σπυρίδωνα καὶ πίσω του ἄλλους ἱεράρχες, ἀνάμεσα στοὺς ὁποίους ξεχωρίζουμε τὸν Ἅγιο Νικόλαο. Ἀπέναντι ἀκριβῶς ἀπὸ τὸν Ἅγιο βρίσκεται ἡ μορφὴ τοῦ αἱρεσιάρχη Ἀρείου. Ὁ Ἅγιος ἔχει ὑψωμένο τὸ δεξί του χέρι σὲ στάση δέησης, ἐνῷ μὲ τὸ ἀριστερὸ κρατάει τὸ κεραμίδι. Βλέπουμε τὴ φωτιὰ νὰ ἀνεβαίνει ψηλά, τὸ νερὸ νὰ πηγαίνει πρὸς τὰ κάτω καὶ τὸ χῶμα νὰ μένει στὰ χέρια του. Ὁ Ἄρειος βλέποντας τὸ θαῦμα μένει ἐμβρόντητος καὶ σηκώνει τὸ δεξί του χέρι, γιὰ νὰ δηλώσει τὴν ἔκπληξή του.

Στὸ ἀριστερὸ τμῆμα τῆς οὐρανίας εἶναι τοποθετημένη ἡ εἰκόνα τῆς θεραπείας τοῦ τυφλοῦ Θεοδώρου. Ὁ Ἅγιος ἀτενίζει τὸν οὐρανὸ ἐπικαλούμενος τὴ βοήθεια τοῦ Θεοῦ. Ὁ τυφλὸς εἶναι πολὺ νέος, κάθεται γονατιστὸς καὶ ἔχει σταυρωμένα τὰ χέρια. Ὁ συγγενὴς τοῦ τυφλοῦ, ἀριστερὰ τοῦ Ἁγίου, ἱκετεύει τὸν Ἅγιο γιὰ τὴ θεραπεία τοῦ Θεοδώρου. Στὶς τέσσερις γωνίες τῆς ὀροφῆς εἰκονίζονται οἱ τέσσερις Εὐαγγελιστὲς πάνω σὲ πυκνὰ σύννεφα. Γιὰ παράδειγμα, ὁ Ἀπόστολος Μᾶρκος φορεῖ κόκκινο χιτῶνα, στὸ δεξί του χέρι κρατάει ἀνοιχτὸ τὸ Εὐαγγέλιο καὶ στὸ ἀριστερὸ πένα ἀπὸ φτερὸ πουλιοῦ. Ὁ Εὐαγγελιστὴς φαίνεται σὰν νὰ βρίσκεται σὲ περισυλλογή, εἶναι ἕτοιμος κάποιο σπουδαῖο θαῦμα τοῦ Χριστοῦ ν’ ἀφηγηθεῖ. Δεξιὰ τοῦ Ἀποστόλου βρίσκεται τὸ λιοντάρι μὲ τὸ στόμα ἀνοιχτό. Τὸ συμβολικὸ αὐτὸ ζῶο δόθηκε στὸν Μᾶρκο, γιατὶ τὸ εὐαγγέλιό του ἀρχίζει μὲ τὴ ζωὴ τοῦ Προδρόμου, ποὺ ἦταν «φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ», ἀλλὰ καὶ γιατὶ τὸ εὐαγγέλιό του ἀναφέρεται στὴ βασιλεία τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸ ζῶο αὐτὸ ταιριάζει, σὰν βασιλιὰς τῶν ζώων ποὺ εἶναι.

Στὸ δεξὶ καὶ κάτω μέρος τῆς οὐρανίας ὁ πιστὸς ἀντικρίζει τὴν εἰκόνα μὲ τὸ θαῦμα τῆς ἀπαλλαγῆς τῆς νήσου ἀπὸ τὴν πανώλη. Γιὰ τὸ θαῦμα αὐτὸ καθιερώθηκε ἡ λιτανεία τῶν Βαΐων. Ὁ Ἅγιος κρατάει μὲ τὰ δυό του χέρια ἀνεστραμμένο ξύλινο Σταυρὸ μεγάλων διαστάσεων καὶ μὲ αὐτὸν εἶναι ἕτοιμος νὰ καταφέρει θανατηφόρο πλῆγμα κατὰ τῆς πανώλης. Ἡ χολέρα ἀπεικονίζεται σὰν ἀνθρωπόμορφο πτερωτὸ τέρας ποὺ κρατάει στὰ χέρια της δρέπανο, μὲ τὸ ὁποῖο θερίζει ἀνθρώπινες ζωές. 

Κάτω ἀπὸ τὸ τέρας διακρίνουμε μία γυναῖκα ποὺ κρατάει στὴν ἀγκαλιά της ἕνα ἄρρωστο ἢ ἴσως νεκρὸ παιδί, θῦμα τῆς φοβερῆς ἀρρώστιας. Ἡ γυναῖκα κοιτάζει τὸν Ἅγιο μὲ δέος καὶ τὸν παρακαλεῖ νὰ ἐπέμβει θαυματουργικά, γιὰ νὰ δώσει λύση στὸ δρᾶμα τῶν κατοίκων τῆς νήσου.

Μεταξὺ τῶν ἄλλων ποὺ παρουσιάζουν ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον εἶναι ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Πρόδρομος τοῦ 16ου αἰῶνα, μὲ εἰκόνες τοῦ Ἐμμανουὴλ Τζάνε καὶ τοῦ Μιχαὴλ Δαμασκηνοῦ, ὅπως ἐπίσης καὶ ὁ ἅγιος Νικόλαος τῶν Γερόντων, ποὺ ἦταν μία ἀπὸ τὶς ἐπισημότερες ἐκκλησίες τῆς πόλης, σὰν καθεδρικὸς ναὸς τῶν Μεγάλων Πρωτοπαπάδων, ἀφοῦ ὡς γνωστὸν δὲν ὑπῆρχε ὀρθόδοξος ἐπίσκοπος στὸ νησὶ στὰ χρόνια τῆς Ἑνετοκρατίας. 

Ετικέτες - Σχετικά Θέματα